موسیقی تالش
نوعی موسیقی محلی در آمیخه با گیلانی، آذربایجانی و كردی.
منطقهی تالش در غرب استان گیلان واقع است. تالشیها ساكن در این منطقه از قومهای قدیم ایراناند كه نیاكان آنها پیش از ورود آریاییها به فلات ایران، در كوهستانهای حاشیهی غربی دریای خزر میزیستند. موسیقی تالش با وجود كهن و بكر بودن، امروز با عناصری از موسیقی اقوام دگیر را در خود جذب كرده است. این موسیقی را به طور كلی میتوان به سه دسته زیر تقسیم كرد:
1. دستون (= دستان: آواز)
دستونها مقامها و آوازهای تالشی هستند كه اساس موسیقی این منطقه را تشكیل میدهند. دستونهای نقاط مختلف تالش هر كدام حال و هوای فرهنگ منطقه خاص خود را دارد و با سبكهای مختلفی اجرا میشود. شاخصترین دستونها، دستور شاندرمنی، ماسالی، تالشدولایی، اسالمی و كُرگانرودی است. در این میان دو سبك اَسالمی و تالشدولایی به ترتیب اصالت بیشتری دارند.
2. هوا (پردَه). بخش گستردهای از موسیقی تالش،
نغمههای سازی بدون كلام هستند كه به هوا یا پرده معروفاند و به لحاظ ساختار، برداشتی از دستونها هستند. این بخش بنابر موضوع و مضمون به گونههای وصفی، رزمی، بزمی و جز آنها تقسیم میشوند. گیجه پردَه، ریه پردَه، دوشه هوا، گیشتیه هوا، شتره زنگ، ورزاجنگ، كُشتی هوا، گیله پهلوی و مانند آنها نمونهای از این نغمههای سازی هستند. ساز اصلی برای اجرای نغمههای این بخش از موسیقی نی (لله) است.
3. ترانهها و ریز مقامهای آوازی و سازی.
این بخش از موسیقی تالش تنوعی چشمگیر دارند و هر یك از آنها به مناسبت ویژهای در سرتاسر تالش اجرا میشود. این بخش از موسیقی را از لحاظ مضمون و لحن میتوان به گونههای عاشقانه، حماسی، عارفانه و مذهبی، بزمی، كار و جز آن تقسیم كرده در این بخش تعدادی منظومه نیز هستند كه برخی از آنها مانند لد و بِه (محمود بِه) و گنزون گره شهرت دارند. منظومههای صوفیانه و عارفانه- مذهبی مانند ساقینامهها، مولودنامهها و زیارتنامهها به صوفیان و درویشان نقشبندی و قادری تعلق دارند. آیین نوروزخوانی كه از دیرباز در این ناحیه رواج داشته و لالاییها نیز بخش دیگری از موسیقی تالش را شكل میدهند.
سازهای رایج در این ناحیه عبارتند از نی* (لله)، نیلبك* (لبك)، دایره* (دیاره، دپ)، سرنا* و تمبوره*[۱][۲].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
منبع اصلی
دانشنامه ایران
نویسنده مقاله
محمدرضا درویشی