موسیقی بختیاری

ساکنان سرزمین بختیاری از اصیل‌ترین و قدیمی‌ترین اقوام ایرانی و بزرگ‌ترین جامعه عشایری ایران هستند. در تقسیم‌بندی متداول کشوری، سرزمین بختیاری بخش‌هایی از شش استان چهارمحال و بختیاری، کهکیلویه و بویراحمد، اصفهان، فارس، لرستان و خوزستان را در برمی‌گیرد. در این پهنه وسیع نمونه‌های مختلفی از موسیقی را می‌توان شنید که برحسب مجاورت با نواحی دیگر هر کدام ویژگی منحصر به خود دارند.

چنین است که موسیقی بختیاری از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب سرزمین بختیاری در عین پیوند در بنیادها تفاوت‌های قابل ملاحظه‌ای را نیز دارا می‌باشند. اجرا کنندگان موسیقی بختیاری را «توشمال» می‌نامند. بخش عمده‌ای از فرهنگ و موسیقی بختیاری توسط توشمال‌ها حفظ شده و نسل به نسل تداوم یافته است. توشمال‌ها نوازندگان کرنا^*، سُرنا^* و دهل^* هستند و گاه به نواختن نی^* و کمانچه^* یا خواندن آواز نیز مبادرت می‌ورزند.

موسیقی بختیاری را می‌توان به چهار گروه تقسیم کرد: گروه اول موسیقی مجالس عروسی، شامل انواع ترانه‌ها، برخی آوازها و مقام‌های رقص و بازی است. گروه دوم موسیقی سوگ است که شامل گاگریو و مراسم کُتَل است. گاگریو نوعی آواز غمناک است که میان تکخوان و گروه به طور متناوب مبادله می‌شود. موسیقی مراسم کُتَل، آهنگ چپی (وارونه) است که با کرنا^* و دهل^* نواخته می‌شود. گروه سوم موسیقیِ کار است که معروف‌ترین آوازهای آن شامل مَشکِ دوغ، برزگری، هُلَه‌هِی، سرکوهی، ... است. گروه چهارم موسیقی حماسی است که شاهنامه‌خوانی یکی از نمونه‌های آن است.

سازهای متداول دو سرزمین بختیاری شال کرنا^*، سُرنا^*، نی^*، دهل^*، دایره^* و کمانچه^* است.

نیز نگاه کنید به

• سُرنا
• نی
• دهل
• دایره
  

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

محمدرضا درویشی