تاریخ مطبوعات و ادبیات ایران در دوره مشروطیت

تاریخ مطبوعات و ادبیات ایران در دورة مشروطیت، از كتاب‌های مفید پرفسور ادوارد برون انگلیسی و در شمار چند كتاب نخستین دربارة تاریخ مطبوعات ایران است كه در سه مجله به رشتة نگارش درآمده است. غرض برون از تألیف این كتاب، تدوین كامل تاریخ مشروطة ایران بوده است. از این سه مجله، آخرین جلد آن اختصاص به تاریخ مطبوعات پیدا كرده است.

هستة اصلی مجلة سوم، تألیف موجز و ارزندة میرزا محمدعلی خان تربیت تبریزی است كه وی آن‌را به برون تسلیم داشته و ایران‌شناس نامبرده با استفاده از رسالة ارزندة رابینو در تاریخ نشریات ایران، آن را به انگلیسی ترجمه و تكمیل كرده است. (رك مقدمة كتاب).

در این مجله وی سخن را از تاریخ پیدایش چاپ و چاپخانه در ایران آغاز و سپس در باب شب‌نامه‌ها، روزنامه‌ها و مجلات هفتگی و ماهیانه با سبكی انتقادی سخن رانده است و خصوصیات هر یك را بیان كرده است. در حقیقت این كتاب را باید تألیف مشترك برون و تربیت به شمار آورد. نام اثر محمدعلی خان تربیت، «فهرست روزنامه‌های ایرانی» است كه او به ترتیب تاریخ انتشار آن را مرتب كرده و دربارة هر یك شرح مختصری نوشته است. از جمله مباحث دیگر این كتاب: تاریخ چاپخانه در ایران، نخستین روزنامه‌های ایران، امیركبیر بانی روزنامه‌نویسی در ایران و معرفی چندین روزنامة قدیمی است. فهرست تربیت از شرح روزنامة آدمیت آغاز و به گزارشی در باب روزنامة طریقة‌ الفلاح پایان گرفته است. در این كتاب 246 نشریه معرفی شده است.

منابع:

اصل كتاب تاریخ مطبوعات ایران. تألیف برون، ترجمه و تحشیه محمد عباسی و مقدمة آن.

سیدعلی آل داود