کتابخانه آستان قدس رضوی
آستان قدس رضوی، کتابخانه. قدیمیترین کتابخانه عمومی شهر مشهد که به «قرائتخانه حضرت»، «کتابخانه مشهد رضا» و غیره نیز شهرت داشته است. تاریخ تأسیس آن را به مناسبت یک مجلد قرآن وقفی در 363ق/ 974م که به شماره 3004 در نسخ خطی ثبت است به آن سال نسبت میدهند. برخی تحقیقات دیگر، تاریخ تأسیس آن را سده پنجم هجری دانستهاند[۱] و برخی نیز از وجود کتابخانه در سده 7ق خبر دادهاند[۲]. اما آنچه مسلم است این کتابخانه بنابر وقفنامه مربوط به تفسیر شیخ ابوالفتوح رازی به تاریخ 861ق/ 1457م در آن سال دایر و مورد استفاده عموم مردم بوده است. در سده 10ق/ 16م کتابخانه مورد تجاوز ازبکان قرار گرفت و بسیاری از نفایس آن به تاراج رفت[۳].
در زمان سلطان حسین میرزا بایقرا و امیرعلیشیر نوایی وزیر دانشمند تیموری توجه به کتابخانه آستان قدس رضوی بیشتر شد[۲]. در زمان شاه عباس صفوی برخی از آثاری که در هندوستان فروخته شده بود، باز پس گرفته شد. در دوران صفویه کتابخانه دارای نسّاخان، ورّاقان، و مصّححانی بوده که به طور مرتب کتاب برای کتابخانه تهیه کردهاند. «خازن الکتب» را شاهان صفوی از یکی از علمای برجسته زمان تعیین میکردهاند[۳]. عادل شاه افشار جانشین نادرشاه که در مشهد حکومت میکرد، در نظم و رونق آستان قدس کوشید و املاکی برای آن وقف کرد، سازمانی برای آن تعیین و وظایف کارکنان را در آییننامهای نوشت که به طور «طومار عادلشاهی» معروف است. حدود 1150/ 1737م قرآنخانه و کتابخانه در محلی پشت ایوان طلای صحن عتیق قرار داشت.
بعداً بین 1289 تا 1290ق/ 1872- 1873م به دستور سلطان محمد میرزا سیفالدوله نایب التولیه، محل کتابخانه را تغییر دادند و به قسمت غربی مدرسه علینقی میرزا انتقال یافت. در 1290- 1297ق/ 1873- 1880م نواقص کتابخانه تا حدی برطرف شد. در دوره نیابت تولیت محمد ولیخان اسدی فهرست کتابخانه طبع و توزیع گردید. بدین گونه نخستین کتابخانه که در ایران موفق به نشر فهرست با اسلوب جدید شد این کتابخانه بود. در 1315ش ساختمان جدیدی برای کتابخانه و موزه با زیربنای 1034 متر برای کتابخانه و موزه در نظر گرفته شد که از مهر 1323 مورد استفاده مراجعان قرار گرفت[۴]. در 1356، کتابخانه به ساختمان جدیدی در 2 هزار متر زیربنا در سه طبقه که برای کتابخانه ساخته شده بود انتقال یافت. در 1359 مقرر شد ساختمان جدیدی برای کتابخانه مطابق با نیازها و تکنولوژی نوین ساخته شود. کتابخانه جدید با 28 هزار متر مربع زیربنا و مجهز به انواع تجهیزات ایمنی در تاریخ فروردین 1374 افتتاح شد. گنجایش کتابخانه یک میلیون است که تا 5 میلیون قابل گسترش است. در کتابخانه به 42 زبان دنیا کتاب نگهداری میشود[۳].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ شاکری، رمضانعلی. گنج هزار ساله: کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی قبل و بعد از انقلاب. مشهد: آستان قدس رضی، 1367، ص29- 32.
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ رفیع، عبدالرفیع حقیقت. تاریخ علوم و فلسفه ایرانی از جاماسب حکیم تا حکیم سبزواری. تهران: کومش، 1372، ص 250.
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ سلطانی، پوری؛ راستین، فروردین. دانشنامه کتابداری و اطلاعرسانی. تهران: فرهنگ معاصر، 1379.
- ↑ طاهری عراقی. احمد. «کتابخانه آستان قدس»، خبرنامه انجمن کتابداران ایران. س5، شمـ2، تابستان 1351، ص 75-80.
منبع اصلی
دانشنامه ایران
نویسنده مقاله
بهارعلی فتحی