دایره
از گروه سازهای پوستصدا*ی یکطرفه (یکطرف باز) با بدنهای قاب مانند.
این ساز از جمله رایجترین سازها در همه تمدنهای کهن است که امروزه در بسیاری از کشورهای جهان در شکلها و اندازههای مختلف به کار میرود. دایرههای رایج در نواحی مختلف ایران از نظر خصوصیات ظاهری و ساختاری تا حدودی به هم شبیه هستند. تفاوت ساختاری دایرهها بیشتر در چگونگی و نوع الحاق زنگها، حلقهها، تشتک ها و زنگولههایی است که به جداره داخلی بدنه یا قاب متصل میشوند. این ساز در نواحی مختلف ایران تحت عناوینی چون دایره، دائره، داریه، دِیرِه، دَیرَه، دَوْرَه، دیاره، دب، دپ، دف*، دِزیره، دس دائره، دایره زنگی، قاوال، اَرَبونه، سَمّا، دُیَه و... شناخته میشود.
دایره متشکل از یک قاب دایره مانند چوبی است که بر یک طرف آن پوست کشیده میشود. در جداره داخلی قاب اشیایی مانند، حلقه و زنجیر فلزی، زنگ، زنگوله، تشتک های فلزی و... به شیوههای گوناگون متصل میشود تا در حین نواختن دایره به صدا در آیند و اصواتی افزون بر صداهای حاصله از پوست دایره ایجاد نمایند. دایره را با یک دست میگیرند، و با هر دو دست مینوازند. در برخی از نواحی ایران دایره را به شکل وارونه روی دو پا در حالت نشسته قرار میدهند و مینوازند. این ساز را همراه با آواز یا سازهای رایج در هر منطقه و غالباً در مراسم عروسی و شادمانی مینوازند. در بسیاری از نواحی ایران زنان نیز این ساز را مینوازند[۱].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ پژوهشهای میدانی مؤلف. شرح كاملتر را نک: درویشی، محمدرضا. دایره المعارف سازهای ایران. ج 3، در دست انتشار.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
محمدرضا درویشی