شورای نگهبان
شورای نگهبان، شورایی مركب از چند فقیه و حقوقدان كه وظیفه آنها عمدتاً نظارت بر مصوبات مجلس شورای اسلامی و تصویب آنها بر اساس احكام اسلامی و قانون اساسی، همچنین نظارت بر اجرای انتخابات مجلس خبرگان، ریاست جمهوری و مجلس شورای اسلامی است[۱].
مطابق اصل 91 قانون اساسی، علت و نحوه تشكیل و محدوده اختیارات و وظایف شورای نگهبان، اینگونه تبیین شده است: «به منظور پاسداری از احكام اسلام و قانون اساسی از نظر عدم مغایرت مصوبات مجلس شورای اسلامی* با آنها، شورایی به نام شورای نگهبان با تركیب زیر تشكیل میشود:
- شش نفر از فقهای عادل و آگاه به مقتضیات زمان و مسائل روز [كه] انتخاب این عده با مقام رهبری است.
- شش نفر حقوقدان در رشتههای مختلف حقوقی [حقوق خصوصی، حقوق عمومی، حقوق جزا و علوم جزایی] از میان حقوقدانان مسلمانی كه به وسیله رئیس قوه قضائیه به مجلس شورای اسلامی معرفی میشوند و با رأی مجلس انتخاب میگردند.»[۲].
اعضای شورای نگهبان برای مدت 6 سال انتخاب میشوند، ولی در نخستین دوره آن، پس از گذشت 3 سال، نیمی از اعضای هر گروه به قید قرعه تغییر مییابند. (اصل 92)[۳] كلیه مصوبات مجلس شورای اسلامی اعم از این كه از جانب اكثریت نمایندگان احاله شود یا این كه از طرف كمیسیونهای داخلی مطرح گردد، باید به تأیید اكثریت اعضای شورای نگهبان برسد. این تأیید شامل دو مورد است:
- مصوبه یا مصوبات احاله شده، منطبق با احكام اسلام باشد و عدولی از آن نشده باشد كه تشخیص آن به عهده اكثریت اعضاء فقیه شورای نگهبان است و حقوقدانان این شورا در این مورد حق رأی ندارند.
- مصوبه یا مصوبات احاله شده تعارضی با اصول قانون اساسی نداشته باشد كه تشخیص آن به عهده اكثریت اعضاء (اعم از فقها و حقوقدانان) است[۴].
همچنین شورای نگهبان نظارت بر انتخابات مجلس خبرگان رهبری، ریاست جمهوری و انتخاب نمایندگان مجلس شورای اسلامی، مراجعه به آراء عمومی و همهپرسی را نیز عهدهدار است[۵]. تفسیر قانون اساسی* به عهده سه چهارم اكثریت اعضای شورای نگهبان است و تصریح آن در اصل 98 قانون اساسی نیز به دلیل اهمیت آن آمده است[۶]. مصوبات مجلس شورای اسلامی بدون تأیید شورای نگهبان اعتبار قانونی ندارد، مگر در مورد تصویب اعتبارنامه نمایندگان و انتخاب 6 نفر حقوقدان اعضای شورای نگهبان[۷].
در اول اسفند 1358ش فقهای نخستین دوره شورای نگهبان قانون اساسی از سوی امام خمینی برگزیده شدند كه عبارت بودند از: لطفالله صافی، محمد مؤمنی، احمد جنتی، ابوالقاسم خزعلی، غلامرضا رضوانی و عبدالرحیم ربانی شیرازی. بعد از مدتی محمدرضا مهدوی كنی و یوسف صانعی جایگزین صافی و ربانی شیرازی شدند[۸].
مهدی هادوی، محسن هادوی، محمد صالحی، حسین مهرپرور، علی آراد و گودرز افتخار جهرمی نیز حقوقدانان نخستین دوره شورای نگهبان بودند كه در 29 تیر 1359ش به عضویت شورای نگهبان درآمدند[۹][۱۰].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ فارسی، جلالالدین. فرهنگ واژههای انقلاب اسلامی. تهران: بنیاد فرهنگی امام رضا علیهالسلام، 1374، ص 527.
- ↑ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. اصل 91.
- ↑ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. اصل 92.
- ↑ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران . اصل 94-96.
- ↑ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. اصل 99.
- ↑ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران . اصل 98.
- ↑ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. اصل 93.
- ↑ دارابی، علی. سیاستمداران اهل فیضیه. تهران: سیاست، 1379، ص 309؛ روزنامه جمهوری اسلامی. ش 102، 10 مهر 1358، ص 2 و 8.
- ↑ «این حافظان شرع و قانون»، تهران (ضمیمه هفتگی) روزنامه همشهری، ش 109، 20 خرداد 1381، ص 3.
- ↑ «گزارش ایران از انتخاب 3 حقوقدان شورای نگهبان در مجلس هفتم»، روزنامه ایران. ش 2836، تهران: 8 تیر 1383، ص 3.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
جعفر گلشن