میرزا ابراهیم عکاسباشی

میرزا ابراهیم، عکاسباشی، ملقب به صنیع‌السلطنه، (1282-1335ق / 1865م-1916م)، عکاسباشی مظفرالدین شاه و نخستین فیلمبردار تاریخ سینمای ایران. وی عکاسی و کارهای مربوط به چاپخانه را به همراه پدرش، میرزا احمد صنیع‌السلطنه^* در اروپا فراگرفت. پس از بازگشت به ایران در خدمت مظفرالدین میرزا ولیعهد، در تبریز مشغول خدمت شد. در مجموعه آلبوم‌خانه کاخ گلستان و برخی مجموعه‌های شخصی، عکس‌های بسیاری از کارهای او موجود است که می‌توان به عکس معروف «نخستین پرواز بالون»  در حضور مظفرالدین میرزا در تبریز اشاره کرد. در نخستین سفر مظفرالدین شاه به اروپا در 1317ق / 1899م، از همراهان او بود و عکس‌های بسیاری را از این سفر تهیه کرد که برخی از آنها در سفرنامه مظفرالدین شاه به چاپ رسیده‌اند.

نخستین فیلم برداری در تاریخ سینمای ایران، در 18 ربیع‌الثانی 1318 ق / 15 اوت 1900، در کنار دریای مانش، جلوی هتل پالاس[1] در اوستاند[2] [در بلژیک] را وی به انجام رسانده است.

او با پدر خود، در عکاسخانه دارالفنون و چاپخانه شاهنشاهی در ساخت و تهیه کلیشه و گراوور مشارکت داشت و پس از مرگ پدر، لقب «صنیع السلطنه» به وی تعلق گرفت. وی پس از مرگ مظفرالدین شاه از خدمات دولتی کناره‌گیری کرد

مآخذ:

1.    ذکاء، یحیی. تاریخ عکاسی و عکاسان پیشگام در ایران. به کوشش کریم امامی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1376، ص 113.

2.    عدل، شهریار. «آشنایی با سینما و نخستین گام‌ها در فیلمبرداری و فیلمسازی در ایران»، فصلنامه طاووس. س دوم، ش 5 و 6، پاییز و زمستان 1379، ص 70.

3.    ذکاء، یحیی. همان. ص 116.

نیزنک: امید، جمال. تاریخ سینمای ایران ـ (پیدایش و بهره‌برداری)، ناشر: فاریاب، تهران: 1363، ص 29-34؛ تهامی‌نژاد، محمد. «دوره قاجار: مظفرالدین شاه و میرزا ابراهیم خان عکاس‌باشی»، تاریخ تحلیلی صد سال سینمای ایران. به کوشش عباس بهارلو، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1379، ص 11-19.

محمدرضا طهماسب پور

---

[1]. Palace

[2]. Ostend