حدوث و قدم

حدوث و قدم، حدوث به معنی پیدا شدن امری تازه و نو است و در مقابل قدم قرار دارد. در فلسفه و کلام، اصطلاحی است که از دیدگاه هستی شناسی و جهان‌شناسی مطرح می‌شود. 1) دیدگاه هستی‌شناسی: حدوث، مسبوقیت به غیر و قدم، عدم مسبوقیت به غیر است. در صورتی که این مسبوقیت به زمان باشد یعنی زمان، قبل یک موجود قرار داشته و موجود در بستر زمان پدید اید از این پدید امدن به حدوث زمانی و از موجودی که در بستر زمان پدید امده است به حادث زمانی تعبیر می‌شود مثل حیوان و انسان و در صورتی که مسبوقیت به علت باشد، از ان به حدوث ذاتی تعبیر می‌شود و هر ان‌چه را که معلول علت باشد، امّا در بستر زمان پدید نیاید حادث ذاتی می‌نامند مثل عقول در نظر حکما. 2) دیدگاه جهان‌شناسی: فیلسوفان بدان سبب که بنیادهای جهان (=  مجردات، افلاک، عناصر، ماده) را فرا زمان می‌شمارند جهان را قدیم زمانی (= ازلی) و حادث ذاتی می‌دانند و برانند که جهان (= بنیادهای جهان) ازلی است، امّا معلول خداست و متکلمان برانند که جز خدا هیچ چیز قدیم (= ازلی) نیست و چون مرادشان از قدیم و حادث، تنها قدیم و حادث زمانی است، لاجرم جهان را حادث زمانی می‌دانند. در میان فلاسفه، تنها صدرالمتألهین به گونه‌ای متفاوت با متکلمین و با تکیه بر حرکت جوهری، حدوث زمانی عالم را اثبات می‌کند. بنابراین: حدوث زمانی یعنی هم معلول بودن هم در زمان بودن؛ حدوث ذاتی، یعنی معلول بودن؛ قِدَم زمانی یا ازلیت یعنی در زمان نبودن، امّا معلول بودن؛ قدم ذاتی (که ویژة خداست) یعنی در زمان نبودن و معلول نبودن.

منبع اصلی

دانشنامه ایران

نویسنده مقاله

اصغر دادبه