حدوث و قدم
حدوث و قدم، حدوث به معنی پیدا شدن امری تازه و نو است و در مقابل قدم قرار دارد. در فلسفه و کلام، اصطلاحی است که از دیدگاه هستی شناسی و جهانشناسی مطرح میشود:
1) دیدگاه هستیشناسی
حدوث، مسبوقیت به غیر و قدم، عدم مسبوقیت به غیر است[۱]. در صورتی که این مسبوقیت به زمان باشد یعنی زمان، قبل یک موجود قرار داشته و موجود در بستر زمان پدید آید از این پدید آمدن به حدوث زمانی و از موجودی که در بستر زمان پدید امده است به حادث زمانی تعبیر میشود مثل حیوان و انسان[۲] و در صورتی که مسبوقیت به علت باشد، از آن به حدوث ذاتی تعبیر میشود و هر آنچه را که معلول علت باشد، امّا در بستر زمان پدید نیاید حادث ذاتی مینامند مثل عقول در نظر حکما.
2) دیدگاه جهانشناسی
فیلسوفان بدان سبب که بنیادهای جهان (= مجردات، افلاک، عناصر، ماده) را فرا زمان میشمارند جهان را قدیم زمانی (= ازلی) و حادث ذاتی میدانند و برانند که جهان (= بنیادهای جهان) ازلی است، امّا معلول خداست و متکلمان برانند که جز خدا هیچ چیز قدیم (= ازلی) نیست و چون مرادشان از قدیم و حادث، تنها قدیم و حادث زمانی است، لاجرم جهان را حادث زمانی میدانند. در میان فلاسفه، تنها صدرالمتألهین به گونهای متفاوت با متکلمین و با تکیه بر حرکت جوهری، حدوث زمانی عالم را اثبات میکند[۳][۴] بنابراین:
- حدوث زمانی یعنی هم معلول بودن هم در زمان بودن؛
- حدوث ذاتی، یعنی معلول بودن؛
- قِدَم زمانی یا ازلیت یعنی در زمان نبودن، امّا معلول بودن؛
- قدم ذاتی (که ویژه خداست) یعنی در زمان نبودن و معلول نبودن.
نیز نگاه کنید به
مآخذ
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
اصغر دادبه