تلفن
تلفن، دستگاهي است كه با آن ميتوان به كمك مدار و سيستم مخصوص، اصوات و مكالمات را به مسافت دور انتقال داد و يا دريافت كرد.1و2
تلفنچي مسئول برقرار كردن ارتباطات تلفني و يا پاسخگويي به تماسهاي تلفني اداره يا سازماني است و تلفنخانه مركز يا ادارهاي است كه افراد براي برقرار كردن مكالمات تلفني به آنجا مراجعه ميكنند و يا بخشي از يك اداره يا سازمان كه مسئوليت برقراري تماسهاي تلفني را بر عهده دارد.3
در ايران اولين خط تلفن در حدود دوارده سال پس از اختراع تلفن يعني سال 1308ق./1890م.
در تهران راهاندازي شد اما گسترش شبكة تلفن در ايران از 1320ش آغاز گرديد.4 در 1308ق / 1890م بين دو ايستگاه ماشين دودي و شهرري ارتباط تلفني برقرار شد. صاحب امتياز واگن اسبي تهران و راهآهن حضرت عبدالعظيم نخستين بار از تلفن براي ارتباط مراكز واگنها و قطار راهآهن استفاده كردند.5 بعد از آن بين كامرانيه (شميران) و عمارت سلطنتي وزارت جنگ (تهران) و سپس مقر ييلاقي شاه (احتمالاً سلطنت آباد) و عمارت سلطنتي تهران ارتباط داير شد. در 1321ق /1903م دوستعلي خان معيرالممالك امتياز داير كردن تلفن در تهران را از مظفرالدين شاه قاجار گرفت (نخستين امتياز دو سال قبل براي شهر تبريز داده شده بود). تلفن تهران در آن زمان منحصر به دو رشته سيم بود كه يكي به دربار و ديگري به منزل صدراعظم اتصال داشت (همانجا).
در اول آبان 1305ش. تلفن جديد بر روي 2300 رشته كابل آمادة بهرهبرداري شد و در مرداد 1308ش به موجب تصويب نامهاي، رسيدگي به امور تلفن كه در دست شركتها بود به وزارت پست و تلگراف واگذار و نام آن وزارتخانه به «وزارت پست و تلگراف و تلفن» تغيير يافت. دو سال بعد سهام شركتهاي تلفن براي دولت خريداري و شركت سهامي تلفن ايران تأسيس گرديد.6 از 1315ش تا پايان جنگ جهاني دوم امور مخابراتي در ايران چندان پيشرفتي نداشت و حتي در زمان اشغال ايران به سبب خرابيهايي كه قواي بيگانه به وجود آوردند بسياري از مراكز تلفن و تلگراف از بين رفت.7
پس از شهريور 1320ش همزمان با خروج نيروهاي متفقين از ايران، خطوط تلفن جديد (كارير) كه توسط آنان در ايران تأسيس شده بود خريداري گرديد8 و از اوايل 1326ش جهت استفاده از تلفن بيسيم و ارتباط با ساير كشورها، وزارت پست و تلگراف و تلفن مذاكراتي با كشورهاي انگليس و سوئيس آغاز كرد و سرانجام در شهريور 1327ش ارتباط تلفني بيسيم تهران- لندن و تهران- برن رسماً افتتاح و آغاز به كار نمود؛ و تا اواخر 1331ش ارتباط تلفني ملي شد و تمامي امور آن به شركتي به نام شركت سهامي تلفن ايران محول گرديد.9
روند توسعة كيفي و كمي مخابرات از مرحلة تلفن مغناطيسي تا مرحلة خودكار همچنان و به تدريج ادامه يافت تا اينكه در شهريور 1343ش استفاده از شيوة ريز موج (مايكروويو) در مخابرات ايران آغاز و ارتباط تلفني برقرار شد.10
خط فوق داراي سه ايستگاه در تهران و ده حسن و حلقه دره بود و ظرفيت نهايي آن 120 كانال تلفني بود كه از اين كانالها علاوه بر برقراري ارتباط تلفني با داخل و خارج از كشور، جهت پخش برنامههاي راديو و تلويزيون از طريق تأسيسات مركز فرستندة كمالآباد نيز استفاده ميشد. كلية دستگاههاي اين خط ساخت كمپاني استاندارد الكتريك لورنس آلمان بود.11
به دنبال آن، در 1345ش نخستين كارخانة مخابراتي ايران تأسيس شد. راهاندازي و بهرهبرداري از ايستگاه زميني ماهوارهاي شهيد قندي همدان و استفاده از اولين كابل ارتباطي بين شهري PCM بين تهران و كرج از اقدامات بعدي بود. پس از انقلاب اسلامي، كلية امور تلفن زير نظر شركت مخابرات ايران انجام ميگيرد. از 1357ش (سال پيروزي انقلاب اسلامي) تا 1363ش نيز تعداد 351 هزار شماره تلفن شهري در كشور داير شد و 1363ش روستا به شبكة ارتباطي كشور پيوستند و 101 شهر ارتباط بين شهر يافتند و 4038 تلفن همگاني شهري و بين شهري در نقاط مختلف كشور نصب شد. در 1364ش كارخانة كابلهاي مخابراتي شهيد قندي يزد تأسيس يافت و در 1368ش به بهرهبرداري رسيد. در 1367ش اولين كابل هم محور بين شهري از تهران به اصفهان متصل شد. در 1368ش نخستين مركز سوئيچينگ ديجيتال دانشگاه تهران به بهرهبرداري رسيد و در همين سال اولين خط كابل نوري بين شهري تهران و كرج راهاندازي شد. به دنبال اين تحولات در 1370ش، بهرهبرداري از سال اولين موجگير ماهوارهاي اينمارست [1]آغاز گرديد و در 1372ش بهرهبرداري از اولين موجگيرهاي ويست[2] توسط شركت مخابرات ايران صورت گرفت. در 1373ش شبكة تلفن تهران به 1945000 شماره توسعه يافت و شبكة تلفن همراه ايجاد شد. در 1374ش اساسنامة تأسيس شركت سهامي مخابرات استانها به تصويب مجلس شوراي اسلامي رسيد؛ و يك سال بعد شبكة تلفن همراه در 35 شهر گسترش يافت. در سالهاي اخير نيز شركت مخابرات ايران آخرين دستاوردهاي فنآورانة مخابرات جهان همچون دستگاههاي كليد زني رقمي (سوئيچ ديجيتال)، كابل فيبرنوري، تلفن همراه، شبكههاي اطلاعرساني، خدمات ماهوارهاي، خدمات ويژة تلفن را راهاندازي و به توليد بيش از80 درصد تجهيزات مورد نياز شبكة ارتباطي كشور توفيق يافت.12
مآخذ:
1. مشيري، مهشيد. فرهنگ زبان فارسي(الفبايي- قياسي). ج1، ذيل «تلفن».
2. معين، محمد. فرهنگ فارسي. ج1، ذيل «تلفون».
3. انوري، حسن. فرهنگ بزرگ سخن. ج3، ذيل «تلفن».
4. ارتباطات در انقلاب اسلامي: نگاهي به بيست سال تلاش و سازندگي در وزارت پست و تلگراف و تلفن 1377-1357. تهران: وزارت پست و تلفن و تلگراف، روابط عمومي، 1378، ص52-53.
5. ؟
6. ارتباطات در انقلاب اسلامي: نگاهي به بيست سال تلاش و سازندگي در وزارت پست و تلگراف و تلفن1377-1357. تهران: وزارت پست و تلفن و تلگراف، روابط عمومي، 1378، ص 52-53.
7. اسلامي، نورالدين. تاريخچه وزارت پست و تلگراف و تلفن. تهران: وزارت پست و تلگراف و تلفن، 1369 (پليكپي).
8. «تلفون يا تلفن». دايرة المعارف فارسي[مصاحب]. ج1، ص664-665.
9. اسلامي، نورالدين. تاريخچه وزارت پست و تلگراف و تلفن. تهران: وزارت پست و تلگراف و تلفن، 1369(پليكپي).
10. ؟
11. اسلامي، نورالدين. تاريخچه وزارت پست و تلگراف و تلفن. تهران: وزارت پست و تلگراف و تلفن، 1369(پليكپي).
کوهیار دوالو
[1]. Inmarsat
[2]. VSAT
تلفن، دستگاه انتقال اصوات به راه دور.
تلفنچي مسئول برقرار كردن ارتباطات تلفني و يا پاسخگويي به تماسهاي تلفني ادارات يا سازمانها است. تلفنخانه هم مركز يا ادارهاي است كه افراد براي برقرار كردن مكالمات تلفني به آنجا مراجعه ميكنند و هم بخشي از يك اداره يا سازمان است كه مسئوليت برقراري تماسهاي تلفني را بر عهده دارد.1
در ايران اولين خط تلفن در حدود دوارده سال پس از اختراع تلفن يعني سال 1308ق / 1890م در تهران راهاندازي شد اما گسترش شبكة تلفن در ايران از 1320ش آغاز گرديد.2 در 1308ق بين دو ايستگاه ماشين دودي و شهرري ارتباط تلفني برقرار شد. صاحب امتياز واگن اسبي تهران و راهآهن حضرت عبدالعظيم نخستين بار از تلفن براي ارتباط مراكز واگنها و قطار راهآهن استفاده كردند.3 بعد از آن بين كامرانيه (شميران) و عمارت سلطنتي وزارت جنگ (تهران) و سپس مقر ييلاقي شاه (احتمالاً سلطنت آباد) و عمارت سلطنتي تهران ارتباط تلفني داير شد.
در اول آبان 1305 تلفن جديد بر روي 2300 رشته كابل آمادة بهرهبرداري شد و در مرداد 1308 به موجب تصويبنامهاي، رسيدگي به امور تلفن كه در دست شركتها بود به وزارت پست و تلگراف واگذار و نام آن وزارتخانه به «وزارت پست و تلگراف و تلفن» تغيير يافت. دو سال بعد سهام شركتهاي تلفن براي دولت خريداري و شركت سهامي تلفن ايران تأسيس گرديد.4
در 1321ق / 1903م دوستعلي خان معيرالممالك امتياز داير كردن تلفن در تهران را از مظفرالدين شاه قاجار گرفت (نخستين امتياز دو سال قبل براي شهر تبريز داده شده بود). تلفن تهران در آن زمان منحصر به دو رشته سيم بود كه يكي به دربار و ديگري به منزل صدراعظم اتصال داشت.
در 1315ش تلفن به نوع خودكار تبديل شد.5 پس از شهريور 1320ش همزمان با خروج نيروهاي متفقين از ايران، خطوط تلفن جديد (كارير) كه توسط آنان در ايران تأسيس شده بود خريداري گرديد و از اوايل 1326ش جهت استفاده از تلفن بيسيم و ارتباط با ساير كشورها، وزارت پست و تلگراف و تلفن مذاكراتي با كشورهاي انگليس و سوئيس آغاز كرد و سرانجام در شهريور 1327ش ارتباط تلفني بيسيم تهران ـ لندن و تهران ـ برن رسماً افتتاح و آغاز به كار نمود؛6 و تا اواخر 1331ش ارتباط تلفني ملي شد و تمامي امور آن به شركتي به نام شركت سهامي تلفن ايران محول گرديد.7
روند توسعة كيفي و كمي مخابرات از مرحلة تلفن مغناطيسي تا مرحلة خودكار همچنان و به تدريج ادامه يافت تا اينكه در شهريور 1343ش استفاده از شيوة ريز موج (مايكروويو[1]) در مخابرات ايران آغاز و ارتباط تلفني برقرار شد.8
خط فوق داراي سه ايستگاه در تهران و ده حسن و حلقه دره بود و ظرفيت نهايي آن 120 كانال تلفني بود كه از اين كانالها علاوه بر برقراري ارتباط تلفني با داخل و خارج از كشور، جهت پخش برنامههاي راديو و تلويزيون از طريق تأسيسات مركز فرستندة كمالآباد نيز استفاده ميشد. كلية دستگاههاي اين خط ساخت كمپاني استاندارد الكتريك لورنس[2] آلمان بود.9
به دنبال آن، در 1345ش نخستين كارخانة مخابراتي ايران تأسيس شد. راهاندازي و بهرهبرداري از ايستگاه زميني ماهوارهاي شهيد قندي همدان و استفاده از اولين كابل ارتباطي بين شهري [3]PCM بين تهران و كرج از اقدامات بعدي بود. پس از انقلاب اسلامي، كلية امور تلفن زير نظر شركت مخابرات ايران انجام ميگيرد. از 1357ش (سال پيروزي انقلاب اسلامي) تا 1363ش نيز تعداد 351 هزار شماره تلفن شهري در كشور داير شد و 1363ش روستاها به شبكة ارتباطي كشور پيوستند و 101 شهر ارتباط بين شهري يافتند و 4038 تلفن همگاني شهري و بين شهري در نقاط مختلف كشور نصب شد. در 1364ش كارخانة كابلهاي مخابراتي شهيد قندي يزد تأسيس يافت و در 1368ش به بهرهبرداري رسيد. در 1367ش اولين كابل هم محور بين شهري از تهران به اصفهان متصل شد. در 1368ش نخستين مركز سوئيچينگ ديجيتال[4] دانشگاه تهران به بهرهبرداري رسيد و در همين سال اولين خط كابل نوري بين شهري تهران و كرج راهاندازي شد. به دنبال اين تحولات در 1370ش، بهرهبرداري از اولين موجگير ماهوارهاي اينمارست [5]آغاز گرديد و در 1372ش بهرهبرداري از اولين موجگيرهاي ويست[6] توسط شركت مخابرات ايران صورت گرفت. در 1373ش شبكة تلفن تهران به 1945000 شماره توسعه يافت و شبكة تلفن همراه ايجاد شد. در 1374ش اساسنامة تأسيس شركت سهامي مخابرات استانها به تصويب مجلس شوراي اسلامي رسيد؛ و يك سال بعد شبكة تلفن همراه در 35 شهر گسترش يافت. در سالهاي اخير نيز شركت مخابرات ايران آخرين دستاوردهاي فنآورانة مخابرات جهان همچون دستگاههاي كليد زني رقمي (سوئيچ ديجيتال)، كابل فيبرنوري، تلفن همراه، شبكههاي اطلاعرساني، خدمات ماهوارهاي، خدمات ويژة تلفن را راهاندازي و به توليد بيش از80 درصد تجهيزات مورد نياز شبكة ارتباطي كشور توفيق يافت.10
مآخذ:
1. انوري، حسن. فرهنگ بزرگ سخن. ج3، ذيل «تلفن».
2. ارتباطات در انقلاب اسلامي: نگاهي به بيست سال تلاش و سازندگي در وزارت پست و تلگراف و تلفن 1377-1357. تهران: وزارت پست و تلگراف و تلفن، 1378، ص52-53.
3. اسلامي، نورالدين. تاريخچة وزارت پست و تلگراف و تلفن. تهران: وزارت پست و تلگراف و تلفن، 1369.
4. ارتباطات در انقلاب اسلامي: .... همانجا.
5. مصاحب، غلامحسين. دايرة المعارف فارسي. ذيل «تلفن».
6. ارتباطات در انقلاب اسلامي: .... همانجا.
7. مصاحب. همانجا.
8. ارتباطات در انقلاب اسلامي: .... همانجا.
9. اسلامي. همانجا.
10. ارتباطات در انقلاب اسلامي: .... همانجا.
[1]. Macro wave
[2]. Lawrence Electric Standard Company
[3]. PCM = Pulse – code - Modulation
[4]. Digital Switching
[5]. Inmarsat
[6]. VSAT