عباس اقبال آشتیانی

اقبال‌آشتیانی، عباس (1277- 1334ش/ 1898- 1956م) ، مورخ، نویسنده، استاد دانشگاه، عضو پیوسته فرهنگستان و مجمع علمی عربی دمشق.

عباس‌ اقبال فرزند محمدعلی در خانواده‌ای فقیر و تنگدست در آشتیان زاده شد و با خانواده به تهران کوچ کرد. جوانی را به کار درودگری، تحصیل در مکتب‌خانه‌ها و مدرسه «شرکت گلستان» گذراند تا این‌که به مساعدت ابوالحسن فروغی^* ضمن تحصیل در دارالفنون به کار در کتابخانه معارف پرداخت. پس از آن به تدریس تاریخ و جغرافیا در درالمعلمین مرکزی، مدرسه سیاسی و مدرسه نظام پرداخت. با چهره‌های علمی – ادبی آن روزگار ـ مانند ملک الشعراء بهار، رشید یاسمی و ... آشنایی یافت و در مجله فروغ تربیت مقالاتی انتشار داد. در 1304ش به عنوان منشی هیأت نظامی ایران به فرانسه رفت و با آشنایی علامه محمد قزوینی برای اخذ لیسانس در دانشگاه سُرُبن (Sorbonne)ادامه تحصیل داد. پس از بازگشت به تدریس تاریخ مفصل ایران و جغرافیای جهان پرداخت و در 1313ش به عنوان نماینده ایران در کنفرانس «طرز نگهداری موزه‌های صنایع و تاریخ» در مادرید(Madrid) شرکت کرد. از آن‌جا به پاریس رفت و رساله‌ای تألیف کرد که شورای دانشگاه تهران آن را به عنوان رساله دکتری به تصویب رساند و از 1317 با سمت استادی و عضو پیوسته فرهنگستان ایران شروع به تدریس کرد. او در همفکری با تنی چند از فرهیختگان علمی ـ ادبی مجله یادگار را انتشار داد (شهریور 1323- خرداد 1328) و تا 21 بهمن 1334 که در شهر رم وفات یافت ازسوی وزارت خارجه، رایزن فرهنگی در آنکارا، رم، برلین، پاریس، واتیکان و برخی پایتخت‌های عربی بود. جنازه او در جوار حضرت عبدالعظیم^(ع)، کنار آرامگاه علامه قزوینی به خاک سپردند. عباس اقبال از بزرگ‌ترین، عمیق‌ترین و جامع‌ترین مورخان معاصر ایران است که در تاریخ‌نگاری^* جدید ایرانیان سر منشاء تحولات چشمگیر بود و بیش از 100 مقاله و 50 تألیف، تصحیح و ترجمه در تاریخ، جغرافیا، ادبیات و هنر از او بر جای مانده است از آن میان: تألیف: تاریخ مفصل ایران، تاریخ مغول، میرزا تقی‌خان امیرکبیر، جغرافیای آسیا، آفریقا و اقیانوسیه؛ تصحیح کلیات عبید زاکانی، لغت فرس، سمط العلی للحضره العلیا، حدائق السحر فی دقائق الشعر؛ ترجمه مأموریت ژنرال گاردان در ایران از آلفرد دوگاردان(A, de Gardan)، طبقات سلاطین اسلام، از استانلی لین‌پول(S. Lane Pool)، سه سال در دربار ایران(Fūriye)، از فوریه و ... .

مقاله «اقبال‌آشتیانی»← / تلخیص‌ ازگروه تاریخ و باستان‌شناسی دایره‌المعارف بزرگ اسلامی

مآخذ

 

محمد دبیر سیاقی