علی اکبر دهخدا
دهخدا، علیاکبر: (درگذشت 17 اسفند 1334ش)، علامّة علیاکبر دهخدا، دانشمند نامدار، ادیب، لغتشناس، روزنامهنگار و شاعر برجستة ایران فرزند خانبابا خان قزوینی در 1297ق در محلة سنگلج تهران دیده به جهان گشود و فعالیت روزنامهنگاری خود را از دوران جوانی آغاز کرد. او نخست نام مستعار «دخو» را برای نگارش مقالات طنزآمیز خود برگزید. دهخدا پس از مراجعت از اروپا به ایران در 1323ق به روزنامهنگاری روی آورد و پس از اندکی با عنوان نویسنده و سردبیر روزنامة صوراسرافیل که مدیریت آنرا میرزا جهانگیرخان شیرازی عهدهدار بود منصوب شد. این روزنامه در دوران مشروطیت مقام پر ارجی داشت و هدفش «تکمیل معنی مشروطیت و حمایت مجلس شورای ملی و معاونت روستائیان و فقرا و مظلومین» بود. شمارة اول صوراسرافیل روز پنجشنبه 17 ربیعالاول 1325ق مطابق 30 مه 1907م در 8 صفحه انتشار یافت. از این روزنامه در مدت 14 ماه جمعاً 32 شماره منتشر شد و پس از پیروزی محمدعلی شاه هنگامی که دهخدا به سوئیس رفت سرشمارة دیگر با یاری معاضدالسلطنه پیرنیا منتشر نمود. دهخدا در پایان هر شماره مقالة طنزی با عنوان «چرند و پرند» و با امضای دخو مینوشت. موضوع آن نقد سیاسی و نقد اعمال ستمگران جامعه بود. و با انشایی کاملاً نو و آسان فهم نگارش مییافت. روزنامة صوراسرافیل در 1358ش در تهران تجدید چاپ شد. دهخدا به جز همکاری با صوراسرافیل، مدتی هم سردبیری روزنامة روحالقدس به مدیریت سلطان العلمای خراسانی را عهدهدار شد و ظاهراً یک یا دو شماره از این روزنامه را در اروپا منتشر نمود (گلین، ص495-496) او از اروپا به استانبول رفت و در آنجا با یاری و همکاری آزادیخواهان ایرانی روزنامة هفتگی دیگری به نام «سروش» انتشار داد. اولین شمارة سروش در 12 جمادیالآخر 1327 و چهاردهمین شماره در 10 ذیقعده 1327ق منتشر گردید.
به جز مطبوعات یاد شده، دهخدا مدتی در روزنامة مجلس که مدیریت آن را سید محمدصادق طباطبایی عهدهدار بود و همچنین روزنامههای: آفتاب، روزنامه شوری، ایران و پیکار مقالاتی مینوشت. همچنین بعدها با پارهای مجلات از جمله مجلة یغما همکاری قلمی داشت لیکن با آنکه در دوران نهضت ملی ایران به یاری مصدق برخاست و فعالیت سیاسی میکرد، دیگر به مقالهنویسی توجهی نشان نداد. دهخدا روز 7 اسفند 1334ش در تهران درگذشت.
مآخذ:
افشار، ایرج. سال شمار زندگانی دهخدا. آینده. 5ش، ص7-9 [پائیز 1358]، ص428-430؛ گلبن، محمد. روزنامهنگاری دهخدا در روزنامة روحالقدس. مجلة آینده. س5 ش7-9 [پائیز 1358] ص490-499؛ رضوانی، محمداسماعیل. سروش روم و سروش ری. آینده، س5 ش7-9، ص501، 508؛ دهخدا، علیاکبر. دیوان اشعار. به کوشش دکتر محمد دبیرسیاقی، تهران، تیراژه 1362، ص شش تا نوزده مقدمه.
فاطمه ارغوان یعقوبی