عبدالحسین هژیر
هژير عبدالحسين، از رجل سياسي دورة پهلوي، نحستوزير، نماينده مجلس، روزنامهنگار و مترجم (1281- 1328ش) در تهران به دنيا آمد و پس از تحصيل در مدرسه مظفري و دارالفنون و مدرسه علوم سياسي در 1298ش به عنوان مترجم زبان روسي به استخدام و وزارت خارج و سفارت روسيه در آمد.1
در دوره رضا شاه مامور مطالعه پرروندههاي شركت نفت ايران و انگليس شد تا براي تجديدنظر قرارداد دارسي مورد استفاده قرار گيرند و بعد از آن رياست اداره حقوقي و مديركلي وزارت دارايي و معاونت بانك ملي را عهدهدار شد.2 وي پس از شهريور 1320 در كابينههاي محمدعلي فروغي، علي سهيلي، احمد قوامالسلطنه به وزارت پيشه و هنر، در كابينه دوم علي سهيلي به وزارت دارايي دست يافت.3 در خرداد 1327 و پس از سقوط حكيمي با اصرار اشرف پهلوي با 66 راي به نخستوزيري رسيده و رابطه گستردهاي با سفارت انگلستان برقرار كرد4 و عليرغم مخالفتهاي آيتالله كاشاني و گروههاي مذهبي توانست با 88 راي موافق كابينه خود را تشكيل دهد5 و با وجود آنكه در دورة پانزدهم مجلس شوراي ملي استيضاح شد ولي با راي اعتماد اكثريت مجلس تا 5 آبان آن سال در مقام نخستوزيري باقي ماند6 و در نهايت مجبور به استعفا شد.7 آخرين سمت او نمايندگي مجلس مؤسسان دوم از تهران بود و در همين دوره در 13 آبان 1328 و در مجلس عزاداري مسجد سپهسالار توسط سيد حسين امامي عضو جمعيت فدائيان اسلام ترور شد.8 هژير در طول عمر خود كتابي در مورد حافظ تأليف و تاريخ آلبرماله را نيز ترجمه كرده است. و روزنامة پيكان به صاحب امتيازي برادرش محمد هژير را منتشر ميكرد.9
مآخذ:
1- دولتهاي ايران را ميرزا نصرالله خان مشيرالدوله تا مير حسين موسوي، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، 1378، ص 225- 224.
2- عاقلي باقر، خاطرات يك نخستوزير (احمد متين دفتري) تهران: علمي 1370، ص 328.
3- مهدينيا جعفر، زندگي سياسي عبدالحسين هژير، تهران: پانوس 1373، ص 16.
4- اشرف پهلوي، دو چهره در آينه، ترجمه هرمز عبداللهي، تهران: زوار 1380، ص 214.
5- صدر محسن، خاطرات صدرالاشراف، تهران: وحيد. 1364، ص 465.
6- مكي حسين، خاطرات سياسي، تهران: انتشارات علمي و ايران، 1368، ص 94 و 143.
7- هوشنگ مهدوي عبدالرضا، سياست خارجي ايران در دورة پهلوي، تهران: پيكان 1380، ص 133.
8- اعظام قدسي، حسن، خاطرات من (تاريخ صد ساله ايران) تهران: كارنگ، 1379 ج2، ص 774 1184.
9- نجمي ناصر، بازيگر سياسي عصر رضا شاهي و احمد شاهي، تهران: انشتين، 1374، ص 418.
اکبر قاسمی
هژیر، عبدالحسین. از رجال سیاسی دوره پهلوی* در مناصب گوناگون، ازآن میان نخست وزیری که هژیر (1281-1328ش) درتهران به دنیا آمد، ابتدایی را در مدرسه ساغری و متوسطه را در دارالفنون گذراند. زبان فرانسه را آموخت و پس از تحصیل در مدرسه علوم سیاسی در 1298ش به عنوان مترجه زبان روسی به استخدام وزارت خارجه و سفارت روسیه (شوروی)درآمد1. دردوره رضاشاه مامور مطالعه پرونده های شرکت نف ایران و انگلیس شد تا برای انعقاد قرارداد دارسی مورد استفاده قرارگیرند. ازآن پس، ریاست اداره حقوقی و مدیرکل وزارت دارایی و معاونت بانک ملی را عهده دارشد2. پس از شهریور1320 نیز در کابینه های محمدعلی فروغی*، علی سهیلی، احمد قوام السطنه* به وزارت پیشه و هنر، در کابینه دوم علی سهیلی به وزارت راه، در کابینه محمدساعدبه وزارت کشورو در کابینه اول و دوم ابراهیم حکیمی به وزارت دارایی دست یافت3. باسقوط حکیمی به وزارت کشور با اصرار اشرف در خرداد ماه 1327 به نخت وزیری رسید4. و درعین حال با سفارت انگلیس، ازآن میان خانم لمیتون رابطه برقرارکرد. علی غم مخالفت های آیت الله کاشانی* و گروههای مذهبی، توانست با 88 رای از 96 نمایندگان مجلس موافق اعضای کابینه خود را در تیرماه 1327ش تشکیل دهد5. با این همه در تیرماه همان سال دردوره پانردهم مجلس شورای ملی* استیضاح شد6.
اما با رای اعتماد اکثریت مجلس تا 5 آبان آن سال در مقام نخست وزیری باقی ماند تا اینکه در آبان همان سال مجبور به استعفاشد7. درمجلس شانزدهم به نمایندگی مجلس رسید اما در 13 آبان 1328 درحالی سمت وزارت دربار را داشت در مجلس عزاداری مسجد سپهسالار توسط سید حسین امامی عضو جمعیت فدائیان اسلام* کشته شد8.
هژیر کتاب هایی نیز تالیف و ترجمه کرد (حافط و تاریخ آلبرماله) و روزنامه پیکان به صاحب امتیازی برادرش محمدهژیر را انتشار میداده است 9.
دولت های ایران از میرزا نصرالله خان مشیرالدوله تا میر حسین موسوی .تهران : وزارت فرهنگ وارشاد اسلامی 1378، ص224-225
عاقلی، باقر، خاطرات یک نخست وزیر (احمدمتین دفتری). تهران: علمی، 1370، ص 328
مهدی نیا، جعفر، زندگی سیاسی عبدالحسین هژیر. تهران: پانوس، 1373،ص16
اشرف پهلوی، دوچهره در آینه . ترجمه هرمز عبداللهی، تهران: زوار. 1380،ص214
صدر، محسن، خاطرات صدرالاشراف. تهران:وحید، 1364. ص465
مکی، حسین، خاطرات سیاسی. تهران : انتشارات علمی و ایران،1368،ص94و143
هوشنگ مهدوی، عبدالرضا.سیاست خارجی ایران دردوره پهلوی. تهران: پیکان، 1380،ص133
اعظام قدسی، حسن.خاطرات من (تاریخ صدساله ایران).تهران: کارنگ، 1379، ج2،ص774و1184
نجمی،ناصر. بازیگران سیاسی عصر رضاشاهی و محمدرضاشاهی. تهران: انشتین.1374، ص 418
.اکبر قاسمی