روزنامه دولت علیه ایران

روزنامه دولت علیه ایران، نخستین روزنامه مصوّر ایران که به مدیریت میرزا ابوالحسن‌خان صنیع‌الملک غفاری در 5 صفر 1277هـ.ق و به جای روزنامه وقایع ‌اتفاقیه منتشر می‌شد. روزنامه مذکور به توالی شماره مسلسل روزنامه وقایع ‌اتفاقیه چاپ می‌شد. بدین صورت که از روزنامه یاد شده 470 شماره منتشر شده بود و شماره 471 آن با عنوان «روزنامه وقایع» و از شماره 472 با عنوان روزنامه دولت علیه ایران به چاپ رسید.

صنیع‌الملک سال‌ها در اروپا در رشته نقاشی تحصیل کرده و علاوه بر تکمیل رشته نقاشی در امور چاپ لیتوگرافی (= چاپ سنگی) نیز تحصیل کرده بود و اطلاعات مفیدی با خود به ایران آورد و پس از بازگشت به ایران در 1377هـ.ق چاپ و انتشار روزنامه وقایع اتفاقیه بدو واگذار شد و او نام روزنامه را تغییر داده و با عنوان جدید و البته مصور به چاپ آن پرداخت و در هر شماره تصاویری از رجال، شاه، شخصیت‌های درباری و سیاسی، مناظر تهران و بعضی از وقایع و اتفاقات را نقاشی و چاپ می‌کرد. اولین شماره روزنامه دولت علیه ایران (ش472) تصویر «صورت سلام حضور مبارک اقدس» در عمارت نیاوران، شاهزاده نصرت‌الدوله (حاکم تهران) و تصویر ابوالحسن‌خان نقاشباشی که در ذیل آن عکسی از دستگاه چاپ لیتوگرافی را به قلم خود او به ارمغان داشت.

صنیع‌الملک یا نقاشباشی با تغییر در کیفیت چاپ و قطع روزنامه غالباً در هفت‌ صفحه و گاه تا 12 صفحه مجموعاً 122 شماره (از 471-592) به تاریخ (پنج‌شنبه 5 صفر 1277 الی پنجم ؟ ربیع‌الثانی 1283ق) از روزنامه را منتشر کرد. ناصرالدین شاه قاجار در 1283 تصمیم گرفت که به جای یک روزنامه چهار روزنامه در هر ماه منتشر شود و فرمان آن در شماره 591 (پنج‌شنبه 6 ربیع‌الاول 1283هـ) چاپ شده است. در این فرمان مدیریت روزنامه‌ها با اعتضادالسلطنه وزیر علوم بود و صنیع‌الملک به عنوان نایب وی معیّن گردید. قرار بود که روزنامه دولت علیه ایران با عنوان «روزنامه دولتی مصور» به حیات خود ادامه دهد، اما با درگذشت صنیع‌الملک انتشار چنین روزنامه‌ای صورت نگرفت، گرچه روزنامه دولتی (ش593-638) بدون تصویر (با دو شماره مصور ش 596 و 599) چاپ می‌شد و از شماره 639-650 (پنج‌شنبه 2 ذی‌قعده 1286 الی پنچ‌شنبه 10 ذی‌حجه 1287ق) بار دیگر با عنوان روزنامه دولت علیه ایران منتشر می‌شد، در آغاز 1288ق روزنامه ایران به مدیریت محمدحسن‌خان اعتمادالسلطنه به جای روزنامه دولت علیه ایران نشر یافت.

روزنامه دولت علیه ایران از نظر محتوا همانند روزنامه وقایع اتفاقیه بود و نخست اخبار مربوط به تهران یعنی شاه و دربار و بعد اخبار دارالخلافه (پایتخت) و قشون (سپاه) و بعد از تهران، اخبار مربوط به ایالات و ولایات (استان‌ها و شهرستان‌ها)، اخبار خارجه (غالباً ترجمه از روزنامه‌های فرنگی)، گاه اعلان و در بعضی مواقع مثلاً ایام ماه مبارک رمضان نرخ اجناس را چاپ می‌کرد. به عبارت دیگر در کم و کیف محتوای روزنامه تغییری حاصل نشد و تنها شکل ظاهری روزنامه‌ها تغییر یافته به صورت مصور و با کیفیت بهتر چاپ می‌شد.

تنها تغییری که در مطالب روزنامه مشاهده می‌شود این‌که از شماره 628 ترجمه‌های محمدحسن‌خان اعتمادالسلطنه به صورت پاورقی در روزنامه‌ چاپ می‌شد و از شماره 639 که روزنامه دولتی بار دیگر با عنوان روزنامه دولت علیه نشر می‌یافت در این روزنامه نیز چاپ آن ادامه یافت و همچنین اخبار مربوط به سفرهای ناصرالدین شاه به ایالات و ولایات، و ایضاً شرح مفصل ورود ناصرالدین شاه به بغداد (سفر به عتبات عالیات)، مراسم استقبال از شاه، دیدار با علما، تلگراف به پادشاه عثمانی و جوابیه او در شماره 549 را چاپ کرده است.

نویسنده

جمشید کیانفر