تئاتر تهران
تئاتر تهران، در 1319ش، پس از پایان دورهی اولیهی هنرستان هنرپیشگی سازمان پرورش افكار، سیدعلی خان نصر، بهترین فارغالتحصیلان هنرستان را برای تأسیس تئاتر تهران،1 یكی از تماشاخانههای غیرسنتی ایران دعوت كرد. در این راه، احمد دهقان و عنایتالله شیبانی، نصر را یاری دادند. ابتدا محل این تماشاخانه تالار گراند هتل2 و برنامهی افتتاحیهی آن، نمایش «خون سیاوش» بود.3
برخی نمایشهای تئاتر تهران در سالنی در باغ سهامالدوله در لالهزار و در مجاورت هنرستان هنرپیشگی به روی صحنه میآمد.4
فضلالله بایگان، غلامعلی فكری، رفیع حالتی، سید علیخان نصر، هداند استپانیان، علی دریابیگی، هایك كاراكاش، علیاصغر گرمسیری و نصرتالله محتشم از كارگردانان، صادق بهرامی، هوشنگ بهشتی، پرخیده، ایران دفتری، اسماعیل ریاحی، هوشنگ سارنگ، ناهید سرفراز، ناپلئون سروری، شهلا ریاحی، جمشید شیبانی، عصمت صفوی، نیكتاج صبری، ایران قادری، مجید محسنی، اكبر مشكین، علیاصغر گرمسیری، غلامحسین مفید، عزتالله مقبلی، مورین، غلامحسین نقشینه، عزتالله وثوق، بدری هورفر، نصرتالله كریمی، ملكوك حسینی، هایده بایگان، مرسده بایگان و عطاءالله زاهد ازبازیگران تئاتر تهران بودند.5
اوضاع اداری، اوضاع قضایی، بچه گدا از (میرزاده عشقی)، خسیس، مریض خیالی، طبیب اجباری، دكتر كار و چنگال (از صادق بهرامی)، تأثیر زن وظیفهشناس (از بایگان)، دوشیزه روستایی، زندگی یك خانواده كارگر، سرراهی، قمار، گردش در ییلاق، لغزش، مالك بیگناه، مرخصی یك ماه6 درمیان نمایشهایی بود كه در تئاتر تهران اجرا شد.
نام این تماشاخانه در تابستان 1329ش به تئاتر دهقان و در 26 اسفند 1341 به پاس خدمات ارزندة نصر به هنر تئاتر ایران، به تئاتر نصر تغییر نام داد. چندی بعد محل تابستانی تئاتر نصر را سقف گذاشته و این سالن مسقف را تئاتر دهقان نامیدند. این دو تماشاخانه تا سال 1357ش فعالیت میكرد.
منابع و مآخذ:
1- تماشا: سال اول، شماره سوم، 19 فروردین 1350، ص 10.
2- شهریاری، خسرو: كتاب نمایش، تهران، امیركبیر، چاپ اول 1365، دفتر دوم (ه . ی)، ص403.
3- من و زندگی: خاطرات مرتضی احمدی، تهران، ققنوس، چاپ اول 1378، صص 145 تا 147.
4- محبی، حسین: پیشپرده خوانی در ایران، تهران، انتشارات علم و ورزش، چاپ اول 1382، ص 56.
5- شهریاری، خسرو: كتاب نمایش، همان، ص 403.
6- تماشا: شماره سوم، همان، ص 11.
7- مجله نمایش: دوره جدید، شماره 55، شهریور 1381، ص 59.
8- شهریاری، خسرو: كتاب نمایش، همان، صص 403 و 404.
محمود عزیزی