استان کرمانشاه

کرمانشاه، استانی در غرب کشور و به مرکزیت شهری به همین نام است.

طاق بستان در استان کرمانشاه، قابل بازیابی ازhttps://radmanminer.com/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%87/

این استان از شمال با استان کردستان، از شرق با استان همدان و از جنوب شرق با استان لرستان و از جنوب غرب با استان عیلام و از غرب با کشور عراق همسایه است. استان کرمانشاه با مختصات جغرافیایی 41َ˚33 تا 17َ˚35 عرض شمالی و 24َ˚45 تا 06˚48 طول شرقی و وسعت 24641کم، 5/1 درصد از مساحت ایران را تشکیل می‌دهد. این استان براساس آخرین تغییرات در تقسیمات کشوری، دارای 14 شهرستان، 29 بخش، 85 دهستان و 28 شهر است. شهرستان‌های استان کرمانشاه عبارتند از: اسلام‌آباد غرب، کرمانشاه، پاوه، جوانرود، صَحنه، قصر شیرین، گیلان غرب، هَرسین، ثلاث باباجانی، سُنْقُر، سَرِ پُلِ ذَهاب، کَنْگاوَر، روانسر و دالاهو (به مرکزیت کِرِند غربی).

استان کرمانشاه، به لحاظ شکل ظاهری زمین به سه واحد کوه، دشت و تپه ماهور تقسیم می‌شود:

1. کوه‌های استان که بخشی از ارتفاعات رشته جبال زاگرس هستند و مانند زاگرس جهت‌شان شمالی غرب ـ جنوب شرقی است. شاهو، پرآو، بیستون، دالاخانی و اَمرولِه بلندترین ارتفاعات استان کرمانشاه هستند که بیشتر آنها قله‌هایی به ارتفاع بیش از 3000م‌ دارند و مجموعه آنها زاگرس مرتفع را شکل می‌دهند؛ کوه سفید، دالاهو، قلعه قاضی، آتشگاه و ... که ارتفاع آنها از 2000 تا 3000م‌ است و بیشتر آنها از نواحی مرکزی استان دیده می‌شوند و به زاگرس چین خورده شهرت دارند؛ و بالاخره کوه‌های بازی دراز، آق داغ، دانه خشک و برخی دیگر که دارای ارتفاعی کمتر از 2000م‌ هستند و به تدریج و با کاهش ارتفاع به جلگه بین‌النهرین در کشور عراق منتهی می‌شوند. این کوه‌ها نیز جزیی از زاگرس چین خورده شناخته می‌شوند.
2. دشت‌های استان که به لحاظ ارتفاع به دو دسته تقسیم می‌شوند: الف. دشت‌هایی مرتفع مانند کُلیایی، ماهیدشت، سنجابی، کرمانشاه، بیونیژ، حسن آباد و دینِوَر که به لحاظ حاصلخیزی خاک و آب و هوای مناسب، از مناطق مساعد برای کشاورزی و دامپروری و حیات انسانی به شمار می‌آیند. ب. دشت‌های کم ارتفاع مانند دشت ذُهاب، سومار و گیلان غرب که غالباً دارای شرایط مناسب برای کشاورزی هستند.
3. تپه ماهور که بخشی از ناهمواری‌های استان کرمانشاه هستند و در قسمت جنوب غربی استان واقع شده‌اند. تپه ماهورهای اطراف قصر شیرین و سومار از آن جمله‌اند.

استان کرمانشاه در زیرحوضه کرخه و زیرحوضه مرزی غرب (از حوضه آبریز خلیج فارس و دریای عمان) قرار دارد. در این زیرحوضه‌ها رودخانه‌های متعددی جاری است که تعدادی از آنها مانند کِرِند، گاماسیاب، قَره سو، زیمَکان، تَنْگاب و... در پهنه جغرافیایی استان کرمانشاه قرار دارند.

استان کرمانشاه دارای دو ناحیه متفاوت آب و هوایی معتدل کوهستانی در ناحیه کوهستانی و گرم و نیمه خشک در ناحیه پست و کم ارتفاع است. متوسط بارندگی سالانه استان از 300 م‌م در نواحی پستِ نزدیک مرز عراق شروع می‌شود و به 800 م‌م در نواحی کوهستانی مرکز استان می‌رسد. بخش عمده‌ای از پهنه استان کرمانشاه در منطقه زلزله‌خیز کشور با درجه‌بندی خطر خیلی بالا، خطر بالا و خطر متوسط قرار دارد. گُسل صَحنه، گُسل مروارید، گُسل جنوب شهر کرمانشاه، گُسل روانسر، گُسل کِرِند از گُسل‌های فعّال و خطرناک در استان بوده‌اند که در یک‌صد سال اخیر موجب بروز زلزله‌هایی حتی با قدرت 7 درجه ریشتر شده‌اند.

استان کرمانشاه به دلیل آب و هوای نسبتاً مساعد و وجود امکانات طبیعی زیست انسانی، همواره از مناطق دارای جمعیت ساکن و نیز برخوردار از فرهنگ و مدنیت تاریخی در ایران بوده است. در منابع تاریخی و جغرافیایی به کرّات از آن با نام‌های بیت همبان، خورمهین، قرماسین یا قَرْمیسین، کامبادان، کرماچان، کرماشان و... یاد شده است.

حمدالله مستوفی، «شرح کرمانشاهان» را در باب دهم کتاب خود و در ذکر بقاع کردستان آورده و آن را شهری یاد کرده است که بهرام بن شاپور ذوالاکتاف ساسانی آن را ساخت. بارتولد کرمانشاهان را پایتخت کردستان ایران می‌داند که وَره ران (بهرام) چهارم پادشاه ساسانی آن را بنیاد نهاد، زیرا: «بهرام قبل از جلوس به سلطنت حکمران کرمان بود و بدین جهت لقب کرمانشاه داشت...».

در زمان شاه عباس اول صفوی، کرمانشاهان و کَلْهُر یکی از ایالت‌های ایران بود. به هنگام حکمرانی کریمخان زند، کرمانشاه، دارالشوکت کرمانشاهان نام داشت. در دوره قاجار کرمانشاهان یکی از ولایت‌های ایران بود و در عصر پهلوی همراه با چند شهرستان دیگر در استانی به نام استان غرب جای گرفت و سپس همراه با ایلام، کردستان و همدان در محدوده استان پنجم قرارگرفت و بالاخره در 1339ش با نام تاریخی خود استان کرمانشاهان نامیده شد.

استان کرمانشاه به دلیل موقعیت مرزی خود، همواره برای کشور دارای اهمیت سیاسی و ارتباطی بوده است. اکنون نیز به احداث راه‌های ارتباطی میان این استان با استان‌های مجاور و نیز ارتباط زمینی با کشور عراق از طریق پایانه مرزی، بر اهمیت آن افزوده شده است. در جنگ‌های اول و دوم جهانی و نیز در جنگ عراق با ایران، صدمات و خسارات بسیاری بر این استان و مردم آن وارد آمد؛ اما در اندک زمانی پس از جنگ مرحله بازسازی ویرانه‌های ناشی از جنگ آغاز گردید و جمعیت مهاجر آن مجدداً به زادگاه خود بازگشتند. در 1375 جمعیت استان 1778525 تن بود که طبق پیش‌بینی‌ها در 1384 به 1938061 تن افزایش یافت.

استان کرمانشاه افزون بر جاذبه‌ها و زیبایی‌های طبیعی، به لحاظ داشتن آثار ارزشمند تاریخی قبل از اسلام و بعد از آن، برای گردشگران و پژوهشگران داخلی و خارجی دارای اهمیت بوده است.

نویسنده: غلامحسین تکمیل همایون