ایلام

ایلام، نام استان، شهرستان و شهری است در غرب كشور و در همسایگی كشور عراق.

شهرستان ایلام، از شمال با شهرستان‌های «شیروان و چرداول» و «ایوان»، از شرق با شهرستان دره شهر از غرب با شهرستان قصرشیرین (در استان كرمانشاه) و قسمتی از مرز عراق و از جنوب با شهرستان مهران همسایه است.

این شهرستان برابر با آخرین تقسیمات كشوری در 1383ش، دارای 2 شهر، 2 بخش، و 4 دهستان است.شهرستان ایلام، سرزمینی كوهستانی است كه كوه‌های نسبتاً مرتفعی چون مانشت 2629 متر، گاوراه 2250 متر و شلم 2174 متر از جمله آن‌ها است . این كوه‌ها سرچشمه رودهای متعددی از جمله كنجان‌چم، گدار خوش و چرداول است كه یا به سوی عراق روانند و یا به طرف شَرق سرازیر شده، به كرخه می‌پیوندند.

شهر ایلام، مركز استان ایلام، با مختصات جغرافیایی "30 '25  ْ46 طول شرقی "30 '38  ْ33 عرض شمالی و با ارتفاع 1440 متر از سطح دریا،4 در فاصله 709 كیلومتری تهران واقع است.5 ایلام تا پیش از 1315ش، حسین‌آباد پشتكوه نامیده می‌شد. قصبه حسین‌آباد، مركز حكومت والیان پشتكوه بود كه به تدریج با اجرای سیاست ساكن كردن عشایر، توسعه یافت و به مركز مبادلات و اسكان چادرنشینان منطقه تبدیل شد.

شهر ایلام، گرچه پیش از این قصبه‌ای بیش نبوده و آثار تاریخی و بناهای باستانی مهمی در آن به چشم نمی‌خورد، امّا نام آن یادگار تمدن كهن و پرماجرایی است كه ساكنان آن روزگاری دراز در این ناحیه دارای حكومت مستقل و مقتدری بوده‌اند.

پیشینه این تمدن باستانی كه دارای زبان، خط، هنر و اعتقادات خاص بوده است، به هزاره‌های پیش از میلاد، یعنی قبل از ورود آریایی‌ها به سرزمین ایران، می‌رسد.

حكومت ایلام با توجه به عواملی از جمله ناتوانی و یا توانمندی همسایگان متخاصم خود یعنی آشور و كلده، قدرتمند و یا دچار ضعف می‌شد و ظاهراً توسط آشور بانی‌پال، پادشاه مقتدر آشور، فرو پاشید و از میان رفت، امّا به هر حال این تمدن و محدوده جغرافیایی آن همواره در درون مرز‌های فرهنگی و سیاسی ایران‌، باقی‌ماند.6

شهر ایلام تا 1316ش جزو استان كرمانشاه بود كه در 1343ش مركز فرمانداری‌كل و در 1352ش مركز استانی به همین نام شد.7

شهر ایلام به دلیل موقعیت مرزی خود، به لحاظ جغرافیای سیاسی و موقعیت ارتباطی، دارای اهمیت و زمینه رشد و توسعه مو‌اصلاتی و تجاری است. همچنین بارندگی مناسب و وجود مراتع و اراضی قابل كشت، شرایط مناسبی را برای توسعه اقتصاد كشاورزی و نیز صنعتی فراهم ساخته است.

شهر ایلام در جریان جنگ عراق با ایران، صدمات بسیار دید و از رشد مطلوب بازماند. جمعیت این شهر در سرشماری 1375ش، تعداد 126346 تن بود8 كه برابر برآورد انجام شده، در 1384ش به 141915 تن رسیده است.9 اقدامات عمرانی اخیر و تأسیس مراكز آموزشی و رفاهی، موجب جمعیت به این شهر شده است.  

مآخذ:

1.    

2.

3.  

4.    همانجا.

5.    سازمان حمل و نقل و پایانه‌های كشور (وزارت راه و ترابری). اطلس جاده‌های ایران (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص 10.

6.    اطلس تاریخ ایران. چ 1، تهران: سازمان نقشه‌برداری كشور، 1378، ص 16-23.

7.    سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی. جغرافیای استان ایلام. تهران: شركت چاپ و نشر كتاب‌های درسی ایران، 1383، ص 16.

8.    نورالهی، طه. توزیع و طبقه‌بندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماری‌های 75-1335. تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور)، 1382، ص 176.

9.    مركز آمار ایران. بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های كشور. تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور)، 1382، ص 66.

غلامحسین تکمیل همایون