وندیداد
وَنْدیداد (Vandidād)، نوزدهمین نسك از اوستا و بیشتر حاوی پرسشها و پاسخهایی دربارة تطهیر.
صورت تصحیف شدة «ویدیوداد»[1] و اصلاً به معنی «كسی است كه قانونش جدایی و دوری از دیوان» است. «دیو» را در اصل، خدا ـ آن دسته از خدایان هند و ایرانی كه زردشت آنها را مطرود دانسته ـ معناكردهاند.1
وندیداد تنها نسك موجود از اوستای دورة ساسانی و در شمار بخش (دادی) آن بودهاست. به 22 بخش تقسیم میشود كه هر بخش آن را یك «فرگرد» گویند. مطالب فرگردها به شكلپرسشها و پاسخهایی است كه بین زردشت و اورمزد ردّ و بدل میشود.2
پرسشها دربارة قوانین تطهیر پس از آلودگی و كفّارة پس از گناه است. به این ترتیب، گوشهای از زندگی روزمرة مردان و زنانی را كه این قوانین برای آنها وضع شده، نشان میدهد. همچنین شامل چند داستان اسطورهای مانند داستان جم و ساختن قلعه برای نگهداری از آفریدههای اهورا مزدا در برابرطوفان و زردشت كه روح پلید او را اغوا میكند و بخش جغرافیایی مفصلی دربارة سرزمینهایمختلف مزدا آفریده است.3
تألیف وندیداد را به دورة پس از هخامنشیان نسبت میدهند و احتمالاً مغان غرب ایران، پس ازگرویدن به دین زردشت در تدوین آن مشاركت داشتهاند.4
دستور زبان متن وندیداد غالباً تحریف شده است و در مقایسه با یشتها صورت درستی ندارد.5
مآخذ:
1. تفضّلی، احمد. تاریخ ادبیات پیش از اسلام. به كوشش ژاله آموزگار، تهران: سخن، 1376، ص60.
2. راشدمحصل، محمدتقی. اوستا. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1382، ص 27.
3. زرشناس، زهره. زبان و ادبیات ایران باستان. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1382، ص26.
4. راشدمحصل. همانجا.
5. تفضّلی. همان. ص61.
نیز نك: ابوالقاسمی، محسن. راهنمای زبانهای باستانی ایران. تهران: سمت، 1375، ج1، ص6.
[1]. vi. daēva. dāta
ابوالقاسم رادفر