الهی نامه
الهی نامه، مثنوی عرفانی و از مشهورترین مثنویهای فریدالدین عطار نیشابوری.1
نام اصلی آن، خسرونامه است و بعدها عطار یا دیگران آن را الهی نامه نامیدند.2 این مثنوی در بحر هزج مسدس محذوف سروده شده و ابیات آن بالغ بر 6511 بیت است.3 مطالب آن به زبان حكایت در 21 مقاله تدوین شده است. شاعر پیش از آغاز مطلب به مدح و ثنای خداوند و نعت پیامبر (ص) و مدح خلفای راشدین میپردازد.4 پس از آن طرح اصلی كتاب، یعنی مناظرة پدری با پسران شش گانة خود كه هركدام از وی چیزی و مرادی خواستهاند، شروع میشود.5
الهی نامه فرهنگ اندیشههای عرفانی عطار است و تصویر روشنی نیز از اوضاع اجتماعی ایران اسلامی را به همراه دارد. عطار در این مثنوی، به ویژه اولیای دین، پیامبران و سلاطین زمان و كارگزاران ایشان را در عالم معنی به بوتة نقد میبرد.6 الهی نامه به تكرار چاپ شده است.
هلموت ریتر[1] در 1940 م آن را در استانبول منتشر كرد. در 1872 م در لكهنو و 1316ش در تهران (چاپ سنگی از روی چاپ لكهنو) به چاپ رسیده است.7
مآخذ:
1. نفیسی، سعید. جستجو در احوال و آثار فریدالدین عطار نیشابوری. تهران: اقبال، 1320، ص 105.
2. شفیعی كدكنی، محمدرضا. مقدمه بر مختارنامة عطار نیشابوری. تهران: توس، 1358، ص سی و هفت (مقدمه).
3. فروزانفر، بدیع الزمان. شرح احوال و نقد و تحلیل آثار شیخ فریدالدین محمد عطار نیشابوری. تهران: كتابفروشی دهخدا، چ 2، 1353، ص 95.
4. مصاحب، غلامحسین. دایرةالمعارف فارسی. ج 1، ص 229.
5. فروزانفر. همانجا.
6. ثروتیان، بهروز. طنز و رمز در الهی نامه. تهران: حوزة هنری سازمان تبلیغات اسلامی، 1378، ص 21 (پیشگفتار).
7. روحانی، فؤاد. مقدمه بر الهی نامة عطار نیشابوری. تهران: زوّار، 1384، ص 17-18.
[1]. H. Ritter
ابوالقاسم رادفر