کیمیای سعادت
كیمیای سعادت، كتابی به فارسی در اخلاق، دین و تربیت و نوشتة امام محمد غزالی.1
مؤلف این كتاب را كه در واقع خلاصهای از احیاء علومالدین* او محسوب میشود، پس از پایان سفر دهسالة خود در میان 449ـ500 ق / ؟م نوشته است.2 مقدمة كیمیای سعادت چهار عنوان: 1ـ خودشناسی، 2ـ خداشناسی، 3ـ دنیا شناسی و 4ـ آخرت شناسی را دربر دارد. متن كتاب نیز مانند احیاء علوم دین به چهار ركن: 1ـ عبادات، 2ـ معاملات، 3ـ مهلكات و 4ـ منجیات، تقسیم شده است.3 سبك نثر كیمیای سعادت بر اساس شیوة نثر عرفا نظیر كتاب كشفالمحجوب* هجویری و دیگر نثرها و روایات صوفیان كهن قرار دارد. از ویژگیهای نثر این كتاب میتوان به ایجاز، پرهیز از لغات و جملههای مترادف، ذكر استدلالهای قرآنی، خودداری از آوردن اشعار عربی و فارسی برای شواهد و تمثیلات و رعایت اصول جملهبندی فارسی، اشاره كرد.4 كیمیای سعادت از لحاظ مطالعه در شیوه و نهاد تعلیم و تربیت در سدههای 5 و 6 ق/ 11 و 12 م اهمیت دارد. این كتاب چند بار در هندوستان به طبع رسیده است.5 حسین خدیو جم در 1354 ش (تهران، جیبی) و 1361 ش (تهران، انتشارات علمی و فرهنگی) چاپی انتقادی از آن ارائه داده است.6
مآخذ:
1ـ طبری، محمدعلی. زبدةالآثار، تهران:امیركبیر، چ 1، 1372 ش، ص 326.
2ـ صفا، ذبیحالله. تاریخ ادبیات در ایران، تهران: ابن سینا، چ 6، 1352 ش، ج 2، ص 923.
3ـ غزالی طوسی، ابوحامد محمد. كیمیای سعادت، به كوشش حسین خدیوجم، تهران:انتشارات علمی و فرهنگی، 1361 ش، ص سی و هفت (مقدمةمصحح).
4ـ بهار (ملكالشعرا)، محمدتقی. سبك شناسی، تهران: كتابهای پرستو، چ 4، 1356 ش، ج 2، ص 163.
5ـ نك: طبری، محمدعلی. همان، ص 327.
6ـ غزالی طوسی، ابوحامد محمد. همان، ص سی و نه، چهل (مقدمة مصحح).
ابوالقاسم رادفر