دادِستان دینی
دادِستان دینی (پهلوی داتستان دینیك dātestāne dinik)، مجموعة عقاید و آرای دینی به زبان پهلوی شامل پاسخهای منوچهر به 92 پرسش مهر خورشید، پسر آذرماه و بهدینان دیگر. كتاب با مقدمهای به نثر پیچیده آغاز میشود كه احتمالاً این پرسشها را به صورت مكتوب برای منوچهر فرستادهاند و او به آنها پاسخداده است. تاریخ دقیق نگارش كتاب مشخص نیست و مطالب متنوع و گوناگونی مانند آیینهای دینی، قوانین و حقوق، آفرینش و موجودات مابعدالطبیعه، بهشت و دوزخ و رستاخیز، كارهای نیك و گناهان و اندرزها را در بر گرفته است.1
داوریها و پاسخهای منوچهر آگاهیهای سودمندی از جنبشهای فكری و انجمنهای دینی در سدة 3ق / 9م به دست میدهد. اگرچه زبان منوچهر دشوار است و یكنواختی دارد، اما نامههای او نمونة بكر هنرنامهنویسی است. نویسنده برای گشودن گرة مشكلات حقوقی از مآخذ زیادی بهره برده است.2
این اثر یكی از كتابهای بزرگ و معتبر پهلوی است و تعداد كلمات آن به حدود 28600 كلمه میرسد.3
مآخذ:
1. تفضّلی، احمد. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. به كوشش ژاله آموزگار، تهران: سخن، 1376، ص 150-151.
2. سمیعی، احمد. ادبیات ساسانی. تهران: دانشگاه آزاد ایران، 1355، ص 33.
3. صفا، ذبیحالله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: فردوسی، 1363، ج1، ص 137.
نیز نك: تاوادیا، ج. زبان و ادبیات پهلوی، فارسی میانه. ترجمة س. نجمآبادی، تهران: دانشگاه تهران، 1355، ص 111-114؛ زرشناس، زهره. زبان و ادبیات ایران باستان. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1382، ص 57؛ صفا، ذبیحالله. حماسهسرایی در ایران. تهران: امیركبیر، 1352، ص 54، كه مؤلف كتاب را موبدی به نام یودان ییم میخواند.
ابوالقاسم رادفر