موسیقی بختیاری
ساكنان سرزمين بختياري از اصيلترين و قديميترين اقوام ايراني و بزرگترين جامعة عشايري ايران هستند. در تقسيمبندي متداول كشوري، سرزمين بختياري بخشهايي از شش استان چهارمحال و بختياري، كهكيلويه و بويراحمد، اصفهان، فارس، لرستان و خوزستان را در برميگيرد. در اين پهنة وسيع نمونههاي مختلفي از موسيقي را ميتوان شنيد كه برحسب مجاورت با نواحي ديگر هر كدام ويژگي منحصر به خود دارند. چنين است كه موسيقي بختياري از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب سرزمين بختياري در عين پيوند در بنيادها تفاوتهاي قابل ملاحظهاي را نيز دارا ميباشند. اجرا كنندگان موسيقي بختياري را «توشمال» مينامند. بخش عمدهاي از فرهنگ و موسيقي بختياري توسط توشمالها حفظ شده و نسل به نسل تداوم يافته است. توشمالها نوازندگان كرنا*، سرنا* و دهل* هستند و گاه به نواختن ني* و كمانچه* يا خواندن آواز نيز مبادرت ميورزند.
موسيقي بختياري را ميتوان به چهار گروه تقسيم كرد: گروه اول موسيقي مجالس عروسي، شامل انواع ترانهها، برخي آوازها و مقامهاي رقص و بازي است. گروه دوم موسيقي سوگ است كه شامل گاگريو و مراسم كُتَل است. گاگريو نوعي آواز غمناك است كه ميان تكخوان و گروه به طور متناوب مبادله ميشود. موسيقي مراسم كُتَل، آهنگ چپي (وارونه) است كه با كرنا* و دهل* نواخته ميشود. گروه سوم موسيقيِ كار است كه معروفترين آوازهاي آن شامل مَشكِ دوغ، برزگري، هُلَههِي، سركوهي، ... است. گروه چهارم موسيقي حماسي است كه شاهنامهخواني يكي از نمونههاي آن است.
سازهاي متداول دو سرزمين بختياري شال كرنا*، سرنا*، ني*، دهل*، دايره* و كمانچه* است.
مآخذ:
اطلاعات اين مدخل از طريق منابع زير تأمين شده است:
- كار ميداني
- دايرةالمعارف سازهاي ايران. جلد اول و دوم، محمدرضا درويشي، ماهور.
محمدرضا درویشی