آدم
آدم، آدم ابوالبشر يا بابا آدم، پدر همهي انسانها كه برابر نص كتابهاي مقدس در اديان ابراهيمي خداوند او را به «خلقت دفعي» از خاك آفريده و از روح خود در او دميده است.1 خداوند همچنين، آدم را «خليفه»ي خود در روي زمين2 و «صورت» (نماد يا ايماژ) خويش قرار داده3 و ملائكه را به سجود و گراميداشت او امر فرموده است.4 همهي فرشتگان، آدم را سجده كردند، امّا شيطان (ابليس) از فرمان خدا سرپيچي كرد.5 آدم و همسرش حوا در بهشت ميزيستند، ولي به وسوسهي شيطان از «شجرهي منهيه» خوردند و به كيفر آن از بهشت به زمين رانده شدند.6 در تفسيرها و روايتها نيز داستان جدايي آدم و حوا بهتفصيل به شكل داستانهاي ديني بازگو شده كه سرانجام پس از پشيماني و فراگرفتن «كلمات» (بهقول شيعه توسل آدم به انوار مقدس پنج تن) به قبول توبهي او و وصال مجدد آدم و حوا منجر ميشود.7
اكثر مفسّران معاصر، داستان خلقت آدم در قرآن مجيد و ديگر متون ديني، بهطور تمثيلي و رمزي تفسير و تأويل كردهاند. شجرهي منهيه، رمز شرّ و مفسده است. شيطان، رمز نفس وسوسهگر است. تلقي به كلمات الله از سوي آدم، رمز استعداد فراگيري همهي دانشهاي جهان است.8
مآخذ:
- قرآن. آلعمران، 59؛ عهد عتيق، سفر تكوين، باب دوم، 8 .
- قرآن. بقره، 20.
- خلق الله آدم علي صورته.
- قرآن. بقره، 24.
- طباطبايي، محمّدحسين. الميزان. بيروت: اعلمي، 1973 م، ج 1، ص 126ـ130.
- ابوالفتوح رازي. تفسير. ج 1، ص 150.
- ملاحسين كاشفي. روضة الشهداء. باب آدم؛ مجلسي، محمّدباقر. بحارالانوار. ج 11، ص 97 و ج 57، ص 321.
- رشيدرضا، محمّد. المنار. بيروت: دارالعرفه، ج 1، ص 288، ج 8، ص 328ـ357. سیدحسن امین