بردگی
بردگي، يا بندگي، يعني خريد و فروش و به خدمت گرفتن انسان بهصورت ابزار مملوكيت. انساني كه مملوك است او را برده يا بنده يا عبد ميگويند و كسي كه مالك است، مولا نام دارد.
در نظام حقوقي اسلام، مهمترين عوامل بردگي يكي اسارت است به اين شرح كه، انساني كافر در جنگ با لشكر اسلامي مغلوب گشته و اسير گردد و يا آنكه جزء فيء باشد كه در اختيار مسلمانان آمده باشد. طريق ديگر بردگي، خريد انسان توسط مسلمانان از فروشندگان كافر است.1
قبول بردگي از احكام امضايي (و نه تأسيسي) اسلام است و بهعلاوه در اسلام آزادكردن بنده، امري مستحسن و از موجبات رضاي خداوند است و نيز كفارﺓ بعضي گناهان، آزادكردن بنده است. پيماننامـﺔ 1926 جامعـﺔ ملل، به بردگي در كليـﺔ كشورهاي جهان، بويژه در آسيا و افريقا خاتمه دارد.2 سرانجام، مادﺓ چهارم اعلاميـﺔ جهاني حقوق بشر، اعلام داشت كه: «احدي را نميتوان در بردگي يا خدمت اجباري نگه داشت؛ بردگي و داد و ستد بردگان ـ به هر شكلي كه باشد ـ ممنوع است.»3
مآخذ:
1. دايرةالمعارف تشيّع. مدخل «بردگي»، ج 2، ص 174.
2. دايرةالمعارف فارسي. مدخل «بردگي»، ج 1، ص 404.
3. عبادي، شيرين. تاريخچه و اسناد حقوق بشر. روشنگران، 1377، ص 18.
سید حسن امین