انقلاب سفید
انقلاب سفيد، عنوان اصلاحاتي براي اجراي طرحهاي سياسي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي در دهة 1340ش در ايران. در پي طرح اصلاحات ارضي در 1335ش و بحران شديد اقتصادي در 1339-1342ش با فشارهاي آمريكا آن طرح دوباره مورد توجه قرار گرفت و شاه مجبور شد با انتخاب علي اميني به نخست وزيري و حسن ارسنجاني به وزارت كشاورزي به خواست دولت آمريكا اقدام كند. اگرچه قانون اصلاحات ارضي در 1342ش به مرحلة اجراء درآمد،1 اما علي اميني مجبور به كنارهگيري از قدرت شد و اسدالله علَم در مقام نخست وزيري ضمن تعديل طرحهاي حسن ارسنجاني، و حذف جنبههاي تندروانة آن، اين طرح را در چهارچوب گستردهتري از اصلاحات اجتماعي ارائه كرد و به آن نام انقلاب سفيد يا انقلاب شاه و ملت داد.2 ملي كردن جنگلها، فروش كارخانههاي دولت به سرمايهگذاران خصوصي، فروش سهام كارخانهها به كارگران، اعطاي حق رأي به زنان، ايجاد سپاه دانش از اركان انقلاب سفيد بود كه به رغم مخالفت جبهة ملي ايران، گروههاي مذهبي، روحانياني چون آيتالله خميني،3 ملاكان و ... در 6 بهمن 1341ش (26 ژانويه 1963م) به رأي گذاشته شد و رأي لازم را كسب كرد.4 در تداوم مخالفت روحانيان و مقاومت عَلَم در برابر روحانيان، در 15 خرداد 1342ش قيام عمومي عليه اين طرح روي داد.5
مآخذ:
1. ارسنجاني، حسن. «مسألة اصلاحات ارضي در ايران»، مجلة مسائل ايران. 1 آذر 1341ش، ص97- 104.
2. آبراهاميان. ايران بين دو انقلاب. ترجمة احمد گلمحمدي و محمد ابراهيم فتاحي، تهران: نشر ني، 1380ش، ص520-522.
3. آيتالله خميني، سيدروحالله. صحيفة نور. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، 1361ش، ج1، 22 و 26.
4. علم، اسدالله. يادداشتهاي عَلَم. به كوشش عليقلي عاليخاني، تهران: مازيار و معين، 1377ش، ص45- 46.
5. خلجي، عباس. اصلاحات آمريكايي و قيام پانزده خرداد. تهران: مركز اسناد انقلاب اسلامي، 1381ش، ص169.
اکبر قاسمی