بیستون
بيستون، نام شهر، كوه و كتيبهاي از داريوش* اول، نزديك كرمانشاه و در راه تجارتي ـ نظامي بابل به همدان.
بيستون كه بگستان يا بغستان (بهستان) خوانده ميشد مورد توجه پادشاهان هخامنشي و برخوردار از قداست ويژهاي بود.1 گذشته از آثار دوران سلوكي* و پارتي*، كتيبة داريوش كه به اقتباس از كتيبة آنوبانيني[1] شاه لولوبي[2] بر كوه بيستون در سر پل ذهاب ميباشد،2 مهمترين اطلاعات را دربارة وي و هخامنشيان* ارائه ميدهد. تصوير اهورا مزدا، 9 نفر شورشي و داريوش كه در جلو دو تن نيزهدار و كماندار پا بر سينة گئومات (بردياي دروغين)گذاشته است3 همراه با سه متن به زبانهاي عيلامي، بابلي، فارسي باستان و به خط ميخي، بر روي كتيبه نقر شدهاند.4 متنها دربارة نام و نسب، مقام خانوادگي داريوش، شرح به قدرت رسيدن او و دفع شورشها، توضيح دربارة «ملل تابعة» هخامنشيان و دعا براي سرزمين و مردمان آن ميباشند،(5) كه نخستين بار در 1835م رمزگشايي شد(6) و اكنون بر اثر فرسايش كوه در معرض تخريب است.
مآخذ:
1- Schmit, Rudger. »Bistūn«. Encyclopedia Iranica. London and New York. Routladge and Kegan Paul, 1990, V IV, P. 221.
2- كخ، هايدماري. از زبان دايوش. ترجمة پرويز رجبي، تهران: كارنگ، 1376، ص 18.
3- ابوالقاسمي، محسن. راهنماي زبانهاي باستاني ايران. تهران: سمت، 1375، ص 85.
4- ابوالقاسمي، محسن. تاريخ مختصر زبان فارسي. تهران: طهوري، 1379، ص 20.
5- بريان، پير. امپراتوري هخامنشي. ترجمة ناهيد فروغان، تهران: فرزان، نشر قطره، 1381، ج 1، ص 188.
6- Kent, Ronald. J. Old Persian, Grammar, text, lexican, New Haven, American Oriental Studies, 1953, P. 65.
مهرداد شباهنگ
[1]. Anubanini
[2]. Lullubi