افضلالدین محمد صدر تُرْكه اصفهانی
افضلالدين محمد صدر تُرْكه اصفهاني، عالم و فقيه قرن نهم هـ.ق. از تاريخ تولد و زادگاه وي چيزي نميدانيم، جز اينكه خانوادة وي به علتي نامعلوم به اصفهان مهاجرت كردند1 و در محلة نيماروت ساكن شدند2 شايد رونق علم در اصفهان در مهاجرت آنان بيتأثير نبوده باشد. نسبت وي به خاندان تُركه اصفهاني دقيقاً مشخص نيست ولي برخي او را پسر خواجه صدرالدين محمد تُركه اصفهاني معرفي كردهاند.3 اثر مشهور بازمانده از افضلالدين ترجمة فارسي از الملل و النحل شهرستاني با عنوان تنقيحالادلة و العلل في ترجمة كتاب الملل و النحل است كه نثري بسيار ثقيل و دشوار دارد.4 وي در اين ترجمه براي اجتناب از متهم شدن به تكفير، در رد عقايد فرقههاي مختلف در هر جا شرحي داده و ابياتي به آن افزوده است5 در مقدمة كتاب نيز از سلطان محمد، والي عراق، و توجه و تشويق او سخن گفته است. افضلالدين در 850 ق / 1446 ق به اتهام همدستي با سلطان محمد، در كنار چند تن ديگر از بزرگان و دانشمندان اصفهان، به دار آويخته شد.6
مآخذ:
1. نفيسي، سعيد. تاريخ نظم و نثر در ايران و در زبان فارسي. تهران: 1363، ص1/449.
2. مدرس تبريزي. ص1/165.
3. احمد بن حسين منشي قمي. خلاصة التواريخ. چاپ احسان اشراقي، تهران: 1359- 1363، ص2/755.
4. محمد بن عبدالكريم شهرستاني. الملل و النحل. ترجمة افضلالدين صدر تركه اصفهاني، چاپ محمدرضا جلالينائيني، تهران: 1335.
5. همان. مقدمه، ص48- 49.
6. احمد بن حسين كاتب يزدي. تاريخ جديد يزد. چاپ ايرج افشار، تهران: 1357ش، ص242.
امیرحسین ساکت اف