ایل بَهمئی
بَهْمِئي، نام يكي از ايلات لر شيعه مذهب در استان كهگيلويه و بويراحمد، در جنوب غربي ايران.
قلمرو ايل در بخش بزرگي از مغرب منطقة كهگيلويه قرار دارد. تا اوايل سدة 14ق/20م ايل بهمئي به دو طايفة احمدي و محمدي تقسيم ميشد1 كه در نيمة جنوبي و نيمة شمالي كهگيلويه ميزيستند.2 در اواخر سلطنت ناصرالدين شاه (1264-1313ق/1848-1896م) طايفة محمدي به دو طايفة بهمئي محمدي گرمسيري و بهمئي محمدي سردسيري تقسيم شدند3. بعداً پس از درگيريهايِ ميانْ طايفگي، طايفة احمدي نيز تقسيم شد و تيرههايي از آن جدا شدند و طايفة اَلاديني (علاءالديني) را تشكيل دادند.4 و بهمئيهاي احمدي هم به دو طايفة جلالي و بيژني يا «بيجَني» تقسيم شدند.5
بهمئيها تا چند دهة پيش كوچ ميكردند. شمار كوچندگان آن تا اوايل دهة چهل سدة 14ش، 85 درصد از جمعيت حدود 37 هزار خانواری بهمئي بود.6 در 1366ش مركز آمار شمار كوچندگان بهمئي را 3014 خانوار و 20286 تن آورده است.7 آنها بيشتر از راه دامداري و قدري هم زراعت زندگی میگذراندند.
هر يك از طايفههاي بزرگ بهمئي زير نظر خان يا رئيس طايفة خود عمل ميكرد. خانهاي ايل همه با يكديگر خويشاوند بودند و از يك نياي مشترك نسب ميبردند. به واسطة رابطة خويشاوندي ميان خانها و تقسيم قدرت و منصب ميان خود، فضاي كم و بيش آرام و صلحآميزي ميان ايل برقرار بود.8
مآخذ:
1. حسينيفسايي، حسن. فارسنامة ناصري. به كوشش منصور رستگارفسايي، تهران: 1367، اميركبير، 2/1490.
2. افشارنادري، نادر. مونوگرافي ايل بهمئي. تهران: 1347، مؤسسة مطالعات و تحقيقات اجتماعي، ص10، 66 صفينژاد، جواد. اطلس ايلات كهگيلويه. تهران: 1347، مؤسسه مطالعات و تحقيقات اجتماعي، 39.
3. ضرابي، منوچهر. «طوايف كهگيلويه»، فرهنگ ايران زمين. تهران: 1345، ص291.
4. همو. 293.
5. بلوكباشي، علي. «ايل بهمئي»، هنر و مردم. تهران: 1344، ش36، ص18.
6. افشارنادري، نادر. همانجا، 1؛ صفينژاد، همانجا، 39؛ جمعيت و شناسنامة ايلات كهگيلويه. مؤسسة مطالعات و تحقيقات اجتماعي، تهران: 1347، دانشگاه تهران، 217-272.
7. سرشماري اجتماعي- اقتصادي عشاير كوچنده (1366)، نتايج تفصيلي، ايل بهمئي. تهران: 1368، مركز آمار ايران، 13-14، افشار نادري، همانجا، 60-63.
تلخيص از «بهمئي»، نوشتة علي بلوكباشي
دايرةالمعارف بزرگ اسلامي، 1383، 13/222-227.
علی بلوکباشی