ام الکتاب
امالكتاب، اصطلاحی قرآنی، كه سه بار در قرآن[۱] و در سه معنی به كار رفته است:
- به معنی «محكمات» (← محكمات) قرآن كه متشابهات را باید مطابق با آنها تفسیر كرد و فهمید[۲]؛
- به معنی «لوح محفوظ» كه مراد از آن قضای الهی است. این معنا بیشتر از آیههای سوره رعد و زخرف دریافت میشود[۳][۴]؛
- به معنی سوره «فاتحهالكتاب» بدان سبب كه این سوره اولاً، در آغاز قرآن آمده، ثانیاً، مقاصد اصلی قران و سرفصلهای معانی این كتاب را در بردارد، از ان به امالكتاب، تعبیر شده است.
فلاسفه مسلمان نیز این اصطلاح را در معانی دیگری به كار میبرند. فیالمثل نفس كلیه را از آن جهت كه مظهر اشیاء در مقام تفصیل است، امالكتاب نامیدهاند. در جهان بینی عرفانی انسان كامل را نیز از جهت روح و عقلش، امالكتاب میگویند[۳][۴]، و در جهان شناسی عرفانی ابن عربی و پیروان وی از تعیّن اوّل به امالكتاب نیز تعبیر میشود. بدین معنا كه در جریان ظهور حق در اینه جهان، چون ذات احدیت (= خدا) یك مرتبه تنزّل یابد و با اسماء و صفات (= اسماء الحسنی) لحاظ شود ان را به نامهایی چون عقلكل، قلم، لوح، روحاعظم، حقیقت محمدی و امالكتاب مینامند[۵].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
اصغر دادبه و امیر حسین ساکت اف