قطب الدین شیرازی
قطبالدین شیرازی، محمود بن مسعود بن مصلح (634-710ق / ؟م) ستاره شناس، ریاضیدان، پزشک و فیلسوف برجسته ایرانی. وی برجستهترین شاگرد نصیر الدین طوسی* و از جمله همکاران وی در رصدخانه مراغه بود، اما پیش از درگذشت نصیر الدین مراغه را ترک گفت. پس از مدتی اقامت در مصر به تبریز رفت و در رمضان 710ق در آنجا درگذشت.1
قطب الدین همچون دیگر اعضای مکتب مراغه، در 860ق / ؟م کتاب نهایه الإدراک فی درایه الأفلاک را در نجوم در انتقاد بر نظریه سیارهای بطلمیوس نوشت2 اما صلیبا [1]بر آن است که این نظریه همان نظریه مؤیدالدین عرضی در کتاب الهیئه است.3و4 قطب الدین در این کتاب و نیز التحفهالشاهیه (تألیف 864ق) درباره مسائل مختلف نورشناسی، مکانیک سماوی و اندازه گیری قطر زمین مطالبی حائز اهمیت آورده است.5و6و7 وی دانشنامهای به زبان فارسی به نام دره التاج لغره الدَبًاج نوشت و تحریر خواجه نصیر از اصول هندسه اقلیدس را نیز از عربی به فارسی ترجمه کرد.8
مآخذ:
1. قربانی، ابوالقاسم. زندگینامه ریاضیدانان دوره اسلامی. تهران: 1375، ص351.
2. Kennedy, E. S. “Late Medieval Planetary Theory”, Isis, Philadelphia, 1966, Vol. LVII, p 365-378.
3. Saliba, G. , “The Original Source of Qutb al-Din Shirazi’s Planetary Model”, Journal for the History of Arabic Science, Aleppo, 1979, Vol III(1), pp 3-18.
4. صلیبا، جورج. «فلکی من دمشق یرد علی هیئه بطلمیوس»، مجله تاریخ علوم العربیه. حلب: 1980، ج (1)4، ص 3-17.
5. Wiedemann, Eilhard , “Zu den optischen Kenntnissen von Qutb Al Din Al Shirazi”, Archiv fur Geschichte der Naturwissenschaften und der Technik, Vol. III, 1912, pp 187-193.
6. Wiedemann, E., “Über die Dimensionen der Erde nach muslimischen Gelehrten”, Archiv fur Geschichte der Naturwissenschaften und der Technik, Vol. III, 1912, pp 250-255.
7. Wiedemann, E., “Uber die Gestalt, Lage und Bewegung der Erde, .von Qutb Al Din Al Shiriazi”, Archiv fur Geschichte der Naturwissenschaften und der Technik, Vol. III, 1912; pp 395-422.
8. قربانی. ص 352-353.
یونس کرامتی
[1]. Saliba, G.