چشم پزشکی

چشم پزشكی، گرچه دربارة چشم پزشكی در ایران باستان آگاهی اندكی داریم اما تردیدی نیست كه این رشته مانند دیگر شاخه‌های پزشكی، تخصصی ویژه محسوب می‌شده و شاخه‌های مختلف آن نیز روشن بوده است. مثلا «جراحان چشم» جزو چشم پزشكان به شمار می‌آمدند و نه كاردپزشكان (=جراحان). رواج بسیاری از اصطلاحات فارسی چشم پزشكی حتی در آثار عربی دورة اسلامی نیز نشانة سابقة دیرین ایرانیان در این زمینه است. مانند: مورسَرَك (پیش آمدگی كوچك سیاهی در عنبیه پس از سوراخ شدن قرنیة چشم كه به سر مورچه تشبیه شده است)،  شَبْكُره یا شبكور (شب كوری) و روز كور و نیز روشنایا/روشنایی (روشن+ آیی، آورندة روشنی [به چشم]، نام دسته‌ای از مرهم‌های چشم و نیز نام خاص یك داروی ویژة درمان چشم). در بیمارستان جندی‌شاپور و نیز بیمارستان‌های بزرگ سراسر جهان اسلام (كه به تقلید از جندی شاپور ساخته شده بود)، بخشی ویژه، دارای مدیر مستقل، برای چشم پزشكی وجود داشت كه چشم پزشكانی زبده در آن به كار مشغول بودند. چشم پزشكان نیز مانند دیگر پزشكان می‌باید برای گرفتن پروانة كار، امتحاناتی را می‌گذراندند و به چشم پزشكان بی پروانه  و بویژه دوره‌گرد اعتنایی نمی‌شد. بی‌تردید همین سابقة دیرین موجب شد كه نخستین آثار چشم پزشكی دورة اسلامی را پزشكان و شاگردان مكتب پزشكی جندی‌شاپور بنویسند. از جملة دَغَل العین (تباهی چشم) ابن ماسویه* و العشر مقالات فی العین و علاج أمراض العین بالحدید(دربارة جراحی چشم) شاگردش حنین بن اسحاق. در سده‌های بعدی نیز چشم پزشكان برجسته‌ای از ایران برخاست. محمد بن زكریا رازی* در جلد دوم الحاوی دربارة علل كاهش دید ملاحظات بالینی شایان توجهی آورد و به تأثیر آبله در بینایی توجه كرد. ابوالحسن طبری* نیز درباة بیماری‌های چشم تحقیقات قابل توجهی دارد. ابوروح محمد بن منصور جرجانی (گرگانی) معروف به زرین دست نیز در حدود 480ق/1087م نورالعیون، كهن‌ترین نوشتة مستقل فارسی موجود در چشم پزشكی را به رشتة تحریر درآورد.

در سدة اخیر نیز چشم پزشكان برجسته‌ای در سطح جهانی در ایران به فعالیت پرداخته‌اند از جمله پروفسور محمد قلی شمس( درگذشت 1375ش در تهران)، از نخستین استادان دانشگاه تهران، روش الكترو كوآگولاسیون را ابداع كرد كه در كنگره بین المللی پزشكی پاریس در 1333ش/1954م به عنوان بهترین روش درمان تراخم شناخته و از آن تقدیر بسیار شد.

نیز نگاه کنید به

پزشکی

مآخذ:

1.     كرامتی، یونس. «تاریخ پزشكی» و «دورة انتقال علوم» در تاریخ جامع ایران (زیر چاپ).

2.     كرامتی، یونس. كارنامة پزشكی ایران (زیر چاپ).

3.     كرامتی، یونس. «ایران» (علوم)، دایرة المعارف بزرگ اسلامی. ج 10.

4.     محبوبی اردكانی، حسین. تاریخ تحول دانشگاه تهران و موسسات عالی آموزشی ایران، تهران: 1350.

یونس کرامتی