نسیم شمال
نسیم شمال، روزنامة ادبی و فكاهی نسیم شمال در 1326ق به مدیریت سید اشرفالدین گیلانی در رشت شروع به انتشار كرد. برخی شروع انتشار این نشریه را از شعبان 1325 یا حتی 1324 نوشتهاند اما این نظرها دقیق به نظر نمیرسد. خود اشرفالدین در شعری از 1324 به عنوان شروع نشریهاش یاد میكند. ممكن است ضرورت شعریهم مطلب را بدین صورت درآورده:
در هزار و سیصد و بیست و چهار چون بشد مشروطه این شهر و دیار
كردم ایجاد این نسیم نغز را عطر بخشیدم ز بویش مغز را
نسیم شمال رشت تا از بین رفتن مشروطة اول ادامه پیدا كرد و سپس توقیف گردید. [رضوانی، 165- 167]. نسیم شمال سپس در تهران و پس از فتح شهر بر دست مشروطهطلبان آغاز به انتشار مجدد كرد. [باستانی، ص182]. نسیم شمال در دورة اخیر از هر حیث در سطح عالیتری قرار داشت. استعداد مدیر آن سید اشرف كاملاً شكوفا شده بود و صاحب مهارت فراوان گردیده بود. روزنامه چاپ تهران از جهت نثر و شیوة نگارش و هم از جهت استحكام اشعار به كلی با آنچه در رشت به چاپ میرسید متفاوت بود. افزون بر آن ترتیب انتشار روزنامه در رشت منظم نبود. در تهران تقریباً نسیم شمال به طور منظّم و بدون توقف منتشر میگردید. محل روزنامه در تهران خیابان لالهزار بود و توزیعكنندة آن كودكان خردسال بودند [یغمائی ص33]. مندرجات نسیم شمال تقریباً سراسر فكاهی و انتقادی بود و همة آنها را سید اشرف میسرود و كمتر اشعار دیگران در آن دیده میشد. اشعار او كه در این روزنامه چاپ شده بعدها در كتاب مستقلی به نام «باغ بهشت» به طبع رسیده است. [آرینپور، 2/62].
موضوعاتی كه در نسیم شمال به چاپ میرسید عبارت بودند از: اشعار و مسمّطات، جواب مكاتیب، بابا طاهر عریان، ترانهها، جدول، اخبار شهرستانها و ممالك خارجه به شعر و امثال آن كه همه به زبان طنز و طعن و انتقادی است. [یغمائی، ص33].
گفتهاند سید اشرف در آفرینش این روزنامه سخت تحت تأثیر روزنامة ملا نصرالدین چاپ قفقاز بوده و اشعار او ترجمة دقیق افكار و آثار صابر است. اما تردیدی نیست كه سید اشرف در شمار شاعران نغزگو و طنزپرداز زبان فارسی است و در ارائة افكار نو و اندیشههای انتقادی به شیوة طنز زبردست بود و افكار خود را به زبانی ساده و در نهایت استادی ارائه كرده است. در میان جرائد فراوان عصر مشروطه هیچ كدام صداقت و تأثیر كلام نسیم شمال را نداشتهاند. زبان نشریه به زبان تودة مردم نزدیك و درك نوشتهها و سرودهها و سایر مندرجات آن برای عموم آسان بود و همة طبقات آن را میخریدند و اشعارش را حفظ میخواندند. شخص سید اشرف به رغم آنكه از نظر مقام ادبی به پایة شاعران برجستة این عصر نمیرسید لیكن در بیداری و آگاهی مردم نقش بیشتر و مهمتری ایفا كرد. امتیاز روزنامة نسیم شمال را پس از مرگ سید اشرف، وصی او وحید دستگردی به شخصی به نام حریرچیان ساعی داد و او چند سال این نشریه را انتشار داد اما نسیم شمال او رونق و اعتبار نشریة سید اشرف را به دست نیاورد. [یغمائی، ص33].
مآخذ:
آرینپور، یحیی. از صبا تا نیما. تهران: زوّار، 1375، ج 2/62- 65؛ باستانیپاریزی، محمد ابراهیم. گیلان و نسیم شمال. مندرج در «مجموعه گفتارهایی دربارة چند تن از رجال ادب و تاریخ ایران»، به كوشش قاسم صافی، تهران: دانشگاه، 1357، ص 176- 187؛ رضوانی، محمد اسماعیل. نسیم شمال. مندرج در مجموعة پیشین، ص165- 175؛ یغمائی، حبیب. یادی از نسیم شمال. یغما، س28، ش1، [فروردین 1354]، ص 28- 35.
علاء الدین آل داود