مغان
مغان، نام جلگهای وسیع در شمال استان اردبیل. پیشتر نام شهرستانی بود1 به مرکزیت شهر گِرمی در همان استان که اکنون با نام مرکز خود خوانده میشود.2
جلگه مغان که یکی از حاصلخیزترین مناطق ایران به شمار میآید، با هوایی گرم و مرطوب در تابستان و بسیار سرد در زمستان3 و با ارتفاع حدود 100 متر یکی از مهمترین نواحی کشاورزی و دامپروری کشور محسوب شده و محل قشلاق ایلات و عشایر آذربایجان نیز هست.4
حدود یک سوم جلگه مغان در ایران قرار دارد5 و بقیه آن، همچون برخی مناطق ایرانینشین دیگر در جریان جنگهای ایران و روس به اشغال روسیه تزاری درآمد و اکنون در کشوری به نام «جمهوری آذربایجان» واقع است.6
جلگه مغان که از آبرفتهای رود ارس و شعبههای آن پدید آمده، با نام دشت مغان، شهرهای متعددی از جمله شهرهای مرزی بیله سوار، پارسآباد، اصلاندوز را در خود جای داده7 و به لحاظ تاریخی شاهد حوادث گوناگونی بوده است. بابک خرمدین از اسپهبدان این ناحیه بود که در برابر سپاهیان عرب مقاومت کرد8 و نادرشاه افشار هم پس از دفع تجاوزگران خارجی و شورشیان داخلی و ایجاد امنیت نسبی در کشور، در اجتماع بزرگان ایرانی و بنا به رأی آنان به پادشاهی رسید.9
مآخذ:
1. جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج3، دایرهالمعارف جغرافیایی ایران. چ1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص1210.
2. دفتر تقسیمات کشوری. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1383.
3. سازمان نقشهبرداری کشور. اطلس زمینشناسی (اطلس ملی ایران). نگارش دوم، تهران: سازمان نقشهبرداری کشور (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 13.
4. سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی. جغرافیای استان اردبیل. چ4، تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1382، ص10.
5. همانجا.
6. سازمان نقشهبرداری کشور. اطلس تاریخ ایران. چ 1، تهران: سازمان نقشهبرداری کشور (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1378، ص 129.
7. مؤسسه گیتاشناسی. اطلس گیتاشناسی استانهای کشور. چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1383، ص78.
8. بارتولد، و. تذکره جغرافیای تاریخی ایران. ترجمه حمزه سردادور، چ3، تهران: توس، 1372، ص 228-229.
9. اطلس تاریخ ایران. همان. ص121.
غلامحسین تکمیل همایون