فرغانی
فرغانی، احمد بن محمد بن کثیر فرغانی (سده 3 ق) از مردم فَرغانه ماوراءُ النهر در فاصله 218-247 قمری به فعالیت علمی مشغول بود. دانشمندان اروپایی سدههای میانه او را alfraganus مینامیدند. کتاب جوامع علم النجوم و الحرکات السماویه وی نخستین کتاب جامع دوره اسلامی درباره نجوم بود. این کتاب از طریق دو ترجمه لاتینی گراردوس کرمونایی (درگذشت 1187م) و یوحنای اشبیلی (هر دو از برجستهترین مترجمان اروپایی) و نیز ترجمه لاتینی به عِبْری یعقوب آناطولی بر نجوم اروپای سدههای میانه، به ویژه تا روزگار رِگیومونتانوس (1436-1476 میلادی، ریاضیدان و ستارهشناس مشهور آلمانی)، تأثیری بسزا گذاشت. وی یادداشتهایی بر این کتاب نوشت که در چاپ مجدد ترجمه یوحَنّای اشبیلی در 1537 میلادی در نورِنبرگ مورد استفاده قرار گرفت. یاکوپ کریستیمان نیز ترجمه عبری یعقوب آناطولی را یک بار دیگر به لاتینی ترجمه کرد که در 1590م در فرانکفورت به چاپ رسید. در 1669 میلادی نیز یاکوپ گولیوس (ریاضیدان و نسخه شناس مشهور هلندی) متن عربی این کتاب را به همراه ترجمه لاتینی جدیدی در آمستردام منتشر کرد. آثار نجومی فَرغانی حتی بر عقاید دانته (شاعر ایتالیایی) نیز تأثیر داشته است! فرغانی در 247 قمری در شهر فسطاط (امروزه در دل قاهره، مرکز مصر)، بر ساخت بنایی که برای پیشبینی طغیان رود نیل به کار میرفت نظارت داشت. رسالهای درباره ساخت اسطرلاب* نوشت که ویدمان تحقیقی به آلمانی درباره آن منتشر کرده است. درباره چگونگی ساخت ساعتهای آفتابی رسالهای مهم نوشت و قطر کره زمین را نیز «6500 میل» محاسبه کرد. اما از آنجا که اندازه واحد طول وی معلوم نیست نمیتوان دقت وی را معلوم کرد[۱][۲].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
یونس كرامتی