سعدالدین وراوینی

سعدالدين وَراويني، (سده‌هاي 6 و7 ق) اديب، ‌نويسنده.

سعدالدين از مردم آذربايجان بود و در عهد اتابكان آذربايجان مي‌زيست. ظاهراً به وَراوي ـ  آبادي كوچكي در كوه‌هاي آذربايجان ميان اردبيل و تبريز و در نزديكي اهر ـ نسبت داشت.¹ او از ملازمان خواجه ابوالقاسم ربيب‌الدين هارون بن علي، وزير دانش دوست اتابك ازبك بن محمد بن ايلدگز (حك 607ـ 622ق/ ؟م) بود.² در سراسر زندگي با كتاب سرو كار داشت و از جستجو در حكايات و افسانه‌هايي كه به نثر و نظم بر جاي مانده بود، ‌باز نمي‌ماند.³ در شاعري نيز دستي داشت و ابياتي مي‌سرود.⁴ ميان 607 تا 622ق / ؟م كتاب مرزبان‌نامه^* اثر مرزبان بن رستم بن شروين را از زبان طبري به فارسي برگرداند و آن را به نام هارون بن علي مزيّن كرد.⁵ اثر او عاري از سادگي است و از آوردن تركيب‌هاي نامستعمل عربي و نيز امثال و شواهد ديگران پرهيز كرده است.⁶همچنين نثر وي در مرزبان‌نامه در بسياري از موارد با ايجاز همراه است.⁷ او را در شمار آن دسته از نويسندگان سدة 7م دانسته‌اند كه به شيوة اشعار پيچيدة سبك عراقي، معاني و اصطلاح‌هاي علمي، به ويژه در طب، نجوم، ‌صرف و نحو و اساطير را در قالب مضامين شعري به كار گرفته‌اند.⁸ مرزبان‌نامة وراويني با تصحيح و تحشية ميرزامحمدخان قزويني (ليدن، انتشارات اوقاف گيب ، 1909م) چاپ شده است.  چاپ منقحي از آن نيز توسط محمد روشن (تهران، 2535 / 1355) صورت گرفته است.⁹

مآخذ:

1. مصاحب، غلامحسين. دايرةالمعارف فارسي. تهران: جيبي ، چ3، 1381، ج1، ص1296 (ذيل سعدالدين وراويني).
2. صفا، ذبيح الله. تاريخ ادبيات در ايران. ‌تهران: ابن سينا، چ4، 1347، ج2، ص1005.
3. روشن، محمد. مقدمه بر مرزبان‌نامه، ‌سعدالدين وراويني، تهران: بنياد فرهنگ ايران، 2535 (1355ش)، ج1، ص‌17.
4. بهار (ملك الشعرا)، محمدتقي. سبك شناسي. تهران: كتاب‌هاي پرستو، چ4، 2535 (1355ش)، ج3، ص15.
5. حاكمي، اسماعيل. گزيده‌اي از نثرهاي مصنوع و مزين. تهران: دانشگاه تهران، 1364، ص 84.
6. وراويني، ‌سعدالدين. همان‌جا.
7. حاكمي، ‌اسماعيل. همان‌جا.
8. خطيبي، حسين. فنّ نثر در ادب پارسي. تهران: زوار ، چ1، 1366، ج1، ص537.
9. طبري، محمدعلي. زبدةالآثار. ‌تهران: اميركبير، چ1، 1372، ص368. و نيز نگ: بياني، ‌مهدي. كارنامة بزرگان ايران. تهران: ادارة كل انتشارات راديو، 1340 (تاريخ مقدمه)، ص185.

ابوالقاسم رادفر