مرثیه 2

مرثیه، سخنان یا اشعاری که در عزای از دست دادن کسی همراه با ذکر صفات و محاسن او گفته شود، مانند آنچه در عزای امام حسین (ع) و دیگر بزرگان دین گویند. در ادب فارسی، مرثیه از نظر ماهیت بخشی از ادب غنایی است، ‌زیرا شاعر در آن به بیان احساسات و عواطف خویش می‌پردازد. مرثیه‌سرایی در ادبیات فارسی غالباً منظوم بوده و در انواع قالب‌های مثنوی چون قصیده، ‌قطعه، ترجیع‌بند، ترکیب‌بند و گاه غزل، رباعی و مثنوی صورت گرفته است.در آثار شاعران فارسی زبان از قدیم‌ترین دوران تاریخ ادبیات ایران تا کنون، مرثیه‌های فراوانی دیده می‌شود که گویندگان آنها را درسوگ فرزند یا دوست و یا ممدوح خویش سروده‌اند. اما به طور کلی مرثیه‌ها را می‌توان به چند دسته تقسیم کرد: 1ـ مرثیه‌های درباری، مانند اشعار اثیرالدین اخسیکتی (شاعر سده 6ق) در مرگ مادر سلطان ارسلان بن طغرل، 2ـ مرثیه‌های شخصی، نظیر مرثیه کمال‌الدین اسمعیل^* (د. 635ق) در مرگ پدرش، 3ـ مرثیه‌های مذهبی، مانند قصیده قوامی رازی درباره وقایع کربلا و شهادت امامان و بزرگان دین، 4ـ مرثیه‌های فلسفی، نظیر اشعار خیام در تأسف از مسئله مرگ، 5ـ مرثیه‌های اجتماعی، مانند قصیده معروف انوری درباره فتنه غُزان. شاید بتوان محتشم کاشانی^* شاعر دربار شاه طهماسب را بزرگترین مرثیه گوی مذهبی ایران خواند. پس از او صباحی بیدگلی، صبا کاشانی^*، وصال شیرازی^*، سروش اصفهانی^*، قاآنی^* و دیگران در رثای سیدالشهدا (ع) اشعاری سرودند.