مرثیه 2
مرثیه، سخنان یا اشعاری که در عزای از دست دادن کسی همراه با ذکر صفات و محاسن او گفته شود، مانند آنچه در عزای امام حسین (ع) و دیگر بزرگان دین گویند[۱]. در ادب فارسی، مرثیه از نظر ماهیت بخشی از ادب غنایی است، زیرا شاعر در آن به بیان احساسات و عواطف خویش میپردازد. مرثیهسرایی در ادبیات فارسی غالباً منظوم بوده و در انواع قالبهای مثنوی چون قصیده، قطعه، ترجیعبند، ترکیببند و گاه غزل، رباعی و مثنوی صورت گرفته است[۲]. در آثار شاعران فارسی زبان از قدیمترین دوران تاریخ ادبیات ایران تا کنون، مرثیههای فراوانی دیده میشود که گویندگان آنها را درسوگ فرزند یا دوست و یا ممدوح خویش سرودهاند[۳]. اما به طور کلی مرثیهها را میتوان به چند دسته تقسیم کرد:
- مرثیههای درباری، مانند اشعار اثیرالدین اخسیکتی (شاعر سده 6ق) در مرگ مادر سلطان ارسلان بن طغرل؛
- مرثیههای شخصی، نظیر مرثیه کمالالدین اسمعیل (د. 635ق) در مرگ پدرش؛
- مرثیههای مذهبی، مانند قصیده قوامی رازی درباره وقایع کربلا و شهادت امامان و بزرگان دین؛
- مرثیههای فلسفی، نظیر اشعار خیام در تأسف از مسئله مرگ؛
- مرثیههای اجتماعی، مانند قصیده معروف انوری درباره فتنه غُزان[۴].
شاید بتوان محتشم کاشانی شاعر دربار شاه طهماسب را بزرگترین مرثیه گوی مذهبی ایران خواند. پس از او صباحی بیدگلی، صبا کاشانی، وصال شیرازی، سروش اصفهانی، قاآنی و دیگران در رثای سیدالشهدا (ع) اشعاری سرودند[۵].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ فرهنگ بزرگ سخن، به سرپرستی حسن انوری، تهران: سخن، 1381 ش، ج 7، ص 6857.
- ↑ شمیسا، سیروس. انواع ادبی، ویرایش سوم، تهران: فردوس، چ 9، 1381 ش، ص 236.
- ↑ رزمجو، حسین. انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی، مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370 ش، ص 99.
- ↑ امامی، نصرالله. مرثیه سرایی در ادبیات فارسی (تا پایان قرن هشتم)، اهواز: جهاد دانشگاهی، چ 1، 1369 ش، ص 36، 47، 54، 61، 66 (به اختصار).
- ↑ افسری کرمانی، عبدالرضا. نگرشی بر مرثیه سرایی در ایران، تهران: اطلاعات، چ 1، 1381 ش، ص 110، 112.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
ابوالقاسم رادفر