فرهنگ نظام
فرهنگ نظام، فرهنگ واژگان فارسی به فارسی تألیف سید محمدعلی داعیالاسلام در میان سالهای (1346 ـ 1358 ق/ 1927 ـ 1939 م).
این فرهنگ از جمله فرهنگهای معتبر است که در شبه قاره به چاپ رسیده است[۱]. حـ 30000 واژه فارسی را در بر دارد[۲]. چون این فرهنگ پنج جلدی با سرمایه نظام حیدرآباد (امیر عثمان علی خان پادشاه دکن) به چاپ رسید، به نام او مزیّن شد[۳]. مؤلف در مقدمه فرهنگ نظام تصریح دارد که با کمک پادشاه دکن و صدر اعظم ادیب و شاعر او، مهاراجه سرکشن پرشاد برای تهیه فرهنگ جامعی از واژگان فارسی به ایران آمد[۴]. وی بیش از دو سال در ایران به پژوهش درباره زبانهای ولایتی پرداخت و در این امر از ادبای ایرانی یاری گرفت.
سپس به دکن بازگشت و به تألیف این فرهنگ پرداخت[۵]. جلدهای نخست و پنجم فرهنگ نظام هریک مقدمهای دارد که به لحاظ روش کار مؤلف، نقد فرهنگهای فارسی و معرفی برخی از فرهنگهای تألیف شده در ایران و هندوستان تا حدی قابل اعنتاست. واژگان این فرهنگ بیشتر فارسی است، اما گاه واژگان عربی و نیز ترکی در آن دیده میشود. واژگان آن با حروف اوستایی ضبط شده و به همین سبب از دقت ضبط برخوردار است[۳]. در نوع خود تازگی دارد و متضمن واژگان فارسی هر سه شعبه زبان، یعنی شعر، نثر و تکلم است. از ویژگیهای فرهنگ نظام میتوان به: 1- ضبط زبان هر ولایت در ذیل معنای لفظ ولایتی آن. 2- حذف هر لفظ ولایتی فاقد سند شعری. 3- پرهیز از الفاظ زند و پازند و اوستا. 4- حذف الفاظ تکراری و مرکب، اشاره کرد[۶].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ نقوی، شهریار. فرهنگ نویسی فارسی در هندو پاکستان. تهران: انتشارات اداره کل نگارش وزارت فرهنگ، 1341، ص27.
- ↑ قاسمنژاد، علی. «فرهنگ نظام»، فرهنگنامه ادبی فارسی، دانشنامه ادب فارسی (2). به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ1، 1376، ص1404.
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ دبیرسیاقی، محمد. فرهنگهای فارسی به فارسی به زبانهای دیگر. تهران: آرا، چ 1375، ص192.
- ↑ داعیالاسلام، محمدعلی. فرهنگ نظام. حیدرآباد دکن: اعظم استیم پریس، 1348م، ج1، ص ب (سرآغاز).
- ↑ نفیسی، سعید. «فرهنگ نظام»، مقدمه لغتنامه دهخدا. گروهی از نویسندگان، تهران: دانشگاه تهران، 1338، ص224، 225.
- ↑ داعیالاسلام، محمدعلی. فرهنگ نظام. حیدرآباد دکن: اعظم استیم پریس، 1348م، ج1، ص38 (دیباچه).
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
ابوالقاسم رادفر