میرزا ابراهیم خان عکاس باشی
ميرزا ابراهيمخان عكاسباشي (1253-1294)، نخستين فيلمبردار سينماي ايران، كه عكاس و صنعتگري نامآور بود، به فن چاپ كتاب و امور كشاورزي آشنايي داشت و در تأليف و ترجمه دست به قلم بود.1
در تهران متولد شد، و در 41 سالگي در همين شهر درگذشت.2 در چهارده سالگي همراه پدرش ميرزا احمد صنيعالسلطنه، عكاس ناصرالدينشاه، به اروپا رفت و فن عكاسي و گراوورسازي آموخت. مظفرالدينشاه در جماديالثاني 1315 قمري/ 1897 م به او لقب عكاسباشي داد.3 مظفرالدينشاه و ميرزاابراهيم خان، در 1318 قمري/ 1900 م با دستگاه «سينماتوگراف» آشنا شدند، و يكي از نخستين وسايلي كه به دستور شاه قاجار در اين سفر خريداري شد، دو دستگاه دوربين فيلمبرداري از نوع «گومون» بود، كه نخستين بار در روز سهشنبه 21 ربيعالثاني 1318 قمري (18 اوت 1900 م/ 27 مرداد 1279 شمسي) در مراسم جشن روز عيد گل از آن اسفاده شد.4 ميرزاابراهيم در اين روز مأموريت يافت با دوربيني از نوع «گومون» فيلمبرداري كند، و نامِ خود را در تاريخ سينماي ايران به عنوان نخستين فيلمبردار سينماي ايران به ثبت برساند. عكاسباشي پس از بازگشت به ايران تصاوير متحرك ديگري از اهل دربار گرفت كه پارهاي از آنها در كاخ گلستان پيدا شد و پس از مرمت در لابراتواري در فرانسه همچنان محفوظ مانده است.5
مآخذ:
1- «فيلم»، شمارة 258، شهريور 1379، مقالة «ميرزا ابراهيمخان عكاسباشي، نخستين فيلمبردار ايراني»، فرخ غفاري، ص 21.
2- «صد چهرة سينماي ايران»، عباس بهارلو، نشر قطره، چاپ اول 1381، ص 12.
3- «فيلم»، پيشگفته، ص 19.
4- «سفرنامة مباركة مظفرالدينشاه به فرنگ»، به تحرير ميرزا مهديخان كاشاني، كتاب فرزان، 1361، ص 161.
5- «آشنايي با سينما و نخستين گامها در فيلمبرداري و فيلمسازي در ايران»، شهريار عدل، سازمان ميراث فرهنگي كشور (كاخ گلستان)، شهريور 1379، ص 31.
عباس بهارلو