سبک نثر فارسی در دوره معاصر
نثر فارسی در عهد قاجار دگرگون گشت و گسترش روزنامهها و مجلات باعث گردید تا نثر فارسی به سوی نوعی سادهنویسی و سادهگویی گرایش یابد و از این طریق مخاطبان بهتر بتوانند از مطالب روزنامهها استفادهکنند، لذا به اصل رسایی در زبان بیشتر اهمیت میدادند و معمولاً تمهیدات ادبی گذشته را از عیوب نوشته تلقی میکردند. قبل از قائم مقام فراهانی (م ۱۲۵۱ق) در زمان اکبر شاه در هند شخصی به نام ابوالفضل علّامی به سادهنویسی علاقهمند بود و آن را پیگرفت. در زمان قاجار سبک نثر، مصنوع بود، ولی قائم مقام اولین کسی بود که در همین زمان سادهنویسی را گسترش داد. او به شیوهی سعدی مینوشت و اگرچه سبک او تقلیدی است، اما از نوآوری خالی نیست. بههر روی ریشهی گسترش سادهنویسی را باید در عواملی چون رشد روزنامهنگاری، رواج صنعت چاپ،گسترش سطح سواد عمومی، ارتباط با اروپا، تأسیس مدارس عالی و رواج ترجمه دانست. کسانی چون فتحعلیآخوندزاده و میرزا آقاخان کرمانی، عملاً سبک ساده را ارائه دادند و بعد از آن در آثاری چون حاجیبابا اصفهانی ترجمهی میرزا حبیب اصفهانی، مسالک المحسنین اثر عبدالرحیم تبریزی طالبوف، سیاحتنامهی ابراهیم بیک از حاج زینالعابدین مراغهای، نمود یافت. رواج ادبیات داستانی و رمانها به روند ساده شدن سرعت بخشید و در آثار کسانی چون هدایت، دهخدا، جمالزاده و چوبک نثرهای سادهی ادبی به اوج خود رسید. بهکارگیری عناصر زبان محاوره در نثر و گسترش نثرهای ترجمهای در کنار نثرهای روزنامهای، بر شدت این سادگی میافزود. کسانی چون علیاکبر دهخدا در مجموعهی چرند و پرند که نثری فکاهی است، جمالزاده در یکی بود یکی نبود و هدایت در اکثر داستانهایش، از عناصر زبان محاوره فراوان استفاده کردهاند. سبک نثر عاشقانه و تغزلی هم در آثار محمد حجازی مثل زیبا، پریچهر و هما دیده میشود.
نیز نگاه کنید به
منبع اصلی
تمیم داری، احمد (1379). کتاب ایران: تاریخ ادب فارسی: مکتب ها، دورها، سبک ها و انواع ادبی. تهران: موسسه فرهنگی، هنری و انتشاراتی بین المللی الهدی.
نویسنده مقاله
احمد تمیم داری