طایفه اسماعیلزايی
اسماعيلزايي (شه بخش)، از طوايف بزرگ سني مذهب بلوچ در استان سيستان و بلوچستان.
نام اين طايفه از نام بنيانگذارشان ـ اسماعيل ـ گرفته شده است. خاستگاه اصلي اسماعيلزاييها سرزمين و طايفة ممسني فارس بوده است.1 در 1310ش اسماعيلزاييها و چند طايفة ديگر با هم متحد شدند و عليه حكومت و نيروهاي انگليسي منطقه شورش كردند و نهايتاً سردار اسماعيلزاييها دستگير و به فارس تبعيد شد. پس از مدتي حكومت از اقدامات اسماعيلزاييها چشم پوشي كرد و آنها را بخشيد؛ از آن به بعد اين طايفه به شهبخش معروف شد.2 طايفة اسماعيلزايي در مناطق شور، قلعهبيد، نَرماشير و... در استان سيستان و بلوچستان سكونت دارند.3 كوچندگان اسماعيلزايي نيز بين دهستانهاي شهرستانهاي ايرانشهر، خاش، زاهدان و نيكشهر اين استان ييلاق و قشلاق ميكنند.4
طايفة اسماعيلزايي از 17 تيره و چندين زير تيره تشكيل ميشود. مهمترين تيرة اين طايفه فقيرزايي است كه همة سرداران طايفه (رؤساي طايفه) از آن برخاستهاند. آخرين سردار اين طايفه نعيمخان شهبخش بوده است.5
در 1354ش شمار جمعيت آنها را 10000 خانوار تخمين زدهاند.6 شمار كوچندگان اسماعيلزايي در 1377ش 492 خانوار و 3333 نفر گزارش شده است.7 اسماعيلزاييها به دامداري وكشاورزي مشغولند.8
مآخذ :
1. افشار سيستاني، ايرج. مقدمهاي بر شناخت ايلها، چادرنشينان و طوايف عشايري ايران. تهران: 1366، 2/906-907.
2. جهانباني، امانالله. سرگذشت بلوچستان و مرزهاي آن. تهران: 1338، حواشي، ص37؛ افشارسيستاني. همان. 2ب/912.
3. درآمدي مجمل بر مطالعة عشاير سيستان و بلوچستان. تهران: 1356، 82-83.
4. سرشماري اجتماعي اقتصادي عشايركوچنده 1377، جمعيت عشايري دهستانها. تهران: 1378، ص .
5. بررسي ايلات و عشاير بلوچستان، نشرية وزارت آباداني و مسكن. تهران: 1348، ص58.
6. درآمدي مجمل بر مطالعة عشاير سيستان و بلوچستان، مركز پژوهش خليجفارس و درياي عمان. تهران: 1354، ص 83-85.
7. سرشماري اجتماعي اقتصادي عشاير كوچنده 1377ش، نتايج تفصيلي. تهران: 1378، ص 41.
8. درآمدي ... . ص 83-85.
معصومه ابراهیمی