باچوانلو
باچوانلو، يا باچيانلو، تيرهاي از كرد زعفرانلو در شمال خراسان كه به كرد قوچان نيز معروفند.
باچوانلو در منابع به صورتهاي قاچكانلو، باشمانلو، باشقانلو نيز آمده است.1
باچوانلوها در يك صد سال اخير به تدريج يكجانشين شدهاند و در روستاهاي اطراف اسفراين، قوچان، بجنورد، آشخانه و... سكونت دارند.2
گروههاي كوچندة آنها نيز بين روستاهاي قوچان و مناطق اطراف كوههاي هزار مسجد و شهرهاي شيروان، بجنورد، تركمنصحرا و ... در استان مازندران ييلاق و قشلاق ميكنند.3
از شمار جمعيت باچوانلوها اطلاع دقيقي در دست نيست. كوچندگان آنها در 1377ش، 348 خانوار و 2066 نفر گزارش شده است.4
زبان باچوانلوها كردي از شاخة كرمانجي است و به تركي و فارسي هم سخن ميگويند.5
فعاليت عمدة آنها دامداري، زراعت و صنايع دستي به ويژه قاليبافي است.6 پس از مرگ شاه عباس دوم، (حك: 1052ـ1077ق / 1642-1667م) باچوانلوها تحت حمايت قزلباشهاي افشار قرار گرفتند و همراه آنها با متجاوزان ازبك و تركمن به خراسان جنگيدند.7 در زمان نادر، ابتدا به ياري او در جنگ با ملك محمود سيستاني شتافتند، ليكن بعد از مخالفان و شورشيان عليه نادر شدند و سركوب گرديدند.8 در دورة قاجار مورد هجوم تركمانها قرار گرفتند.9
تلخيص معصومه ابراهيمي از مقالة باچوانلو دايرةالمعارف بزرگ اسلامي
مآخذ:
1- توحدي، كليمالله. حركت تاريخي كرد به خراسان در دفاع از استقلال ايران. مشهد: 1359-1373، ص 1/281، 485، 2/163-164؛ ميرنيا، علي. ايلها و طايفههاي عشايري كرد ايران. تهران: 1369، ص 64؛ پاپلييزدي، محمدحسين. «مختصري دربارة كوچنشينان شمال خراسان»، مجلة دانشكدة ادبيات و علوم انساني. مشهد: 1362، شمـ 3 و 4، ص 567؛ قدوسي، محمدحسين. نادرنامه. مشهد: 1339،ص 22؛ مردوخ كردستاني، محمد. تاريخ. سنندج، 1351، ص 1/79.
2- توحدي، ص 1/486، 2/164؛ پاپلي يزدي. ص 94.
3- ميرنيا. ص 77، 79-81، 87.
4- سرشماري اجتماعي اقتصادي عشاير كوچنده 1377، نتايج تفصيلي كل كشور. تهران: 1378، ص 24 .
5- ميرنيا، ص 64.
6- ميرنيا، علي. ايلها و طايفههاي عشايري خراسان. تهران: 1369، ص 112.
7- قدوسي. همانجا.
8- ميرنيا، علي. سرداراني از ايلات و طوايف درگز. مشهد: 1361، ص 101-102.
9- توحدي. ص 1/281، 485، 4/30-32.
جعفر اسحاق تیموری