ابوالفتح گیلانی

ابوالفتح گيلاني (954-997ق)، مسيح‌الدين فرزند عبدالرزاق گيلاني، پزشك و اديب ايراني  دربار جلال‌الدين اكبر، پادشاه گوركاني هند. در لاهيجان زاده شد. پدرش دانشمند و دولتمردي بنام بود كه با فتح گيلان به دست شاه طهماسب صفوي، به زندان افتاد و چندي بعد درگذشت.^(1تا3) ابوالفتح همراه دو برادر كهتر پس از چندي به هند رفت و از همان آغاز تا هنگام مرگ مشاغل ديواني و سپاهي بسياري را بر عهده رفت.⁽¹⁾ وي كه خود سخنوري چيره دست بود با حمايت بي‌دريغ از شاعران و اديبان بنامي چون عرفي شيرازي،⁽⁴⁾ شاعران بسياري را براي مهاجرت به هند ترغيب كرد و در پيداش سبك هندي^* تأثيري قابل توجه داشت.⁽¹⁾ نامه‌هاي وي كه با عنوان رقعات به چاپ رسيده⁽²⁾ نمونه‌اي از نثر روان فارسي است.⁽¹⁾ همچنين گفته‌اند كه ابوالفتح براي كاهش مضرات دود توتون، كه تازه به هند رسيده بود، قليان را اختراع كرد تا توتون از آب (به صورت فيلتر) بگذرد. ظاهراً رساله‌اي مهم نيز در اين باره نوشت.^{(5 و 6)}

مآخذ:

1. كرامتي، يونس. «ابوالفتح گيلاني»، دايرة المعارف بزرگ اسلامي. ج 6، صص 106-109.
2. گيلاني، ابوالفتح. رقعات. به كوشش محمد بشير حسين، لاهور: 1968م، بويژه صفحات 101، 129، 138.
3. علامي، ابوالفضل. اكبرنامه. كلكته: 1886م، بويژه ج3، ص 144.
4. عرفي شيرازي. كليات اشعار. به كوشش جواهري، تهران: كتابخانة سنايي، ص 14-18، 29-30، 82-86.
5. Elgood, C. L., Safavid Medical Practice, London, 1970.
6. Nasr, H., Islamic Science, London, 1976.

                                                                                                                                                                          یونس کرامتی