ایران مادی، دین
ايران مادي، دين، شواهد مربوط به دين مادها اندك و پراكنده است. قديمترين اين مدارك، كتيبههاي آشوري است. آشوريان از 836 قم با مادها آشنا شدند؛1 اما در كتيبههاي آشوري از ويران كردن پرستشگاههاي اقوام مادي سخني به ميان نميآيد كه شيوة متداول آشوريان بود. اين امر نشان ميدهد كه در آن روزگار، مادها معبد و يا مجسمههايي از خدايان خود نداشتند.2 بر اساس روايت هرودت، همة مادها را آريايي ميخواندند3 و در تحرير عيلامي كتيبة بيستون نيز اهورا مزدا «خداي آريائيان» ناميده شده است.4
براي شناخت دين مادهاي نواحي غربي فلات ايران، نامهاي خاص موجود در كتيبههاي آشوري مدارك مهمي هستند.5 نامهاي مادي سدههاي 9-7 قم، اعتقاد به اهورا مزدا را ثابت ميكند و به تدريج، از سدة 6 قم، در ميان مادها به نامهايي برميخوريم كه با عقايد زردشت رابطة مستقيم دارند.6 به گزارش هرودت، مغها يكي از 6 طايفة مادي بودند و طبقة روحاني را در شاهنشاهي ماد تشكيل ميدادند. خويشكاري آنها تعبير خواب، تفأل، پيشگويي، قرباني و خواندن دعا بود7 و ماديها و پارسيها كاهنان خود را از ميان افراد اين طايفه انتخاب كردند.8 حاصل كلام اينكه به نظر ميرسد لااقل بخشي از طوايف مادي، از آغاز حضورشان در فلات ايران، بر آئين مزدايي بودند9 و احتمالاً طي 6 دهه فرمانروايي مادها، دين زردشتي در ميان ايرانيان نواحي غربي فلات ايران گسترش يافت.10
مآخذ:
1- Ghirshman, R. Iran from the Earliest Times to the Islamic Conquest, Harmondsworth, Penguin, 1961, P. 90.
2- ويدنگرن، گئو. دينهاي ايران. ترجمة منوچهر فرهنگ، تهران: آگاهان ايده، 1377، ص 163.
3- Gall, H. von, "Persische und medische Stämme", Archaeologische Mitteilungen aus Iran. Berlin: 1972, Vol. V, P. 277.
4- Weissbach, F. H., Die Keilinschriften der Achämeniden, Leipzig: 1911, PP. 65, 67.
5- نك: دياكونوف، ايگور. تاريخ ماد. ترجمة كريم كشاورز، تهران: بنگاه ترجمه و نشر، 1345، ص 457.
6- همان. ص 457-459.
7- ويدنگرن. همانجا؛ دوشن ـ گيمن، ژاك. دين ايران باستان. ترجمة رويا منجم، تهران: فكر روز، 1375، ص 197؛ نيولي، گراردو. زمان و زادگاه زرتشت. ترجمة سيد منصور سيد سجادي، تهران: آگه، 1381، ص 265-266.
8- دياكونوف. همان. ص 461.
9- نيولي. همان. ص 255.
10- بويس، مري. زردشتيان: باورها و آداب ديني آنها. ترجمة عسكر بهرامي، تهران: ققنوس، 1381، ص 76؛
Boyce, M. Zoroastrianism,Their Religious Beliefs and Practices. London: Routledge, 1979, P. 48.