دیوان مظالم

دیوان مظالم، دادگاه رسیدگی به شکایات مردمان از عمال دولت.

دیوانی بود مسئول رسیدگی به اعمال ظالمانه حکام، امرا و رجال بزرگ دولت که شخص پادشاه مسئولیت آن را بر عهده دارد. اولین کسانی که این دیوان را برقرار کردند، خلفای عباسی بودند و تا زمان مقتدر عباسی، شخص خلیفه به آن دیوان رسیدگی می‌کرد. در تاریخ اسلام، برای حل مرافعات و اختلافاتی که قضات از حل آن‌ها باز می‌ماندند و یا مدعیان، قضاوت آن‌ها را قبول نداشتند، هیأتی در نظر گرفته شده بود که بر حکام ولایات، نظارت کرده و در حکم آن‌ها، دخالت می‌کرد؛ این دادگاه به دادگاه اداری امروز شباهت دارد و تاریخچه و اساس تشکیل آن به جنگی که خالد بن الولید در آن، عده‌ای از مردان بنی‌ جَذیمه را پس از تسلیم به قتل رسانید و علی بن ابیطالب(ع) از سوی پیامبر اسلام(ص) مأمور پرداخت دیه مقتولین شدند، بر می‌گردد. این دادگاه، مسئول رسیدگی به تجاوز حکام بر رعایا، شکایت از مأمورین حقوق و اجرت، مراقبت از مأمورین وصول مالیات‌ها و استرداد اموال غصب شده از سوی حکام به صاحبان آن‌ها و نیز نظارت بر اجرای احکام است.

نیز نگاه کنید به

• دیوان تمییز

منبع اصلی

دانشنامه ایران

نویسنده مقاله

اسدالله معظمی گودرزی