روزنامه ایران سلطانی

روزنامة ايران سلطاني، روزنامة وقايع اتفاقيه پس از دَه سال انتشار نخست به روزنامة دولت علية ايران و سپس در 1283ق به روزنامة دولتي تغيير نام داد و بار ديگر در تاريخ دوم ذيقعده 1286ق با عنوان روزنامة دولتي نشر يافت تا بالآخره در محرم 1288ق روزنامة ايران جايگزين روزنامه‌هاي نامبرده شد.

روزنامة ايران از 1288ق تا 1313ق به مديريت محمد حسن‌خان اعتمادالسلطنه انتشار يافت و پس از مرگ او مديريت روزنامه به برادرزادة او محمد باقرخان اعتمادالسلطنه واگذار شد او نيز از 1313ق تا پايان سال 1320ق و سپس از 28 شعبان 1323ق به نشر روزنامة ايران پرداخت. حدفاصل 1321ق تا اواخر شعبان 1323ق مديريت روزنامه به ميرزا محمد نديم‌باشي واگذار شد و او كه در اواخر 1320ق مديريت روزنامة ايران را پذيرفته از اول سال نو 1321ق نخستين شماره از نشريه را با عنوان «روزنامة ايران سلطاني» (شنبه غره [= اول] محرم سنه 1321ق/ 31 مارس 1903م) منتشر كرد.

با تغيير مديريت روزنامه افزون بر تغيير عنوان روزنامه از «ايران» به «روزنامة ايران سلطاني» قطع آن نيز تغيير كرده و از قطع بسيار بزرگ به قطع وزيري بزرگ تبديل شد، و تعداد صفحات روزنامه نيز از 4 صفحه به 8 صفحه افزايش يافت.

روزنامة ايران سلطاني دنباله‌رو سياست روزنامة ايران بود و گاهي افزون بر اخبار رسمي شامل: اخبار دربار همايون، اخبار غير درباري، اخبار ايالات و ولايات، خلاصة اخبار خارجه و يا اخباري درباري، امتيازات، اخبار دارالخلافه يعني تهران و ايالات و ولايات، حكام ولايات، انتصابات و گزارش سفرهاي شاهنامه را در بر مي‌گرفت، در بعضي از شماره‌هاي آن مطالب جديدي همچون: احداث رويانيدن چاي در ايران (ش2)؛ تاريخ نادرشاه اثر جميز فريزر انگليسي ترجمة ابوالقاسم خان ناصرالملك والي كردستان به صورت پاورقي (از ش 6 تا پايان سال چهارم انتشار روزنامه)، صورت جمع و خرج مدرسة سياسي (ش9) را نيز به چاپ مي‌رساند.

روزنامة ايران سلطاني دو سال و نيم به حيات خود ادامه داد و در سال اول توانست 26 شماره، سال دوم 24 شماره، سال سوم 15 شماره انتشار دهد و از شمارة 16 (28 شعبان 1323ق) بار ديگر عنوان روزنامه به «ايران» تغيير يافت و علت آن عزل نديم‌باشي از مديريت روزنامه و انتصاب مجدد محمد باقرخان اعتمادالسلطنه به مديريت روزنامه بود و اعتمادالسلطنه 11 شماره با عنوان «ايران» در ادامه و ‌توالي شمارة مسلسل روزنامة ايران سلطاني چاپ و منتشر كرد.

روزنامة ايران سلطاني با همة تغيير صوري در عمل دنبالة روزنامة ايران بوده كه پيش از اين منتشر مي‌شد و حاوي اخباري بود كه از طرف دولت، مسؤولين روزنامه مجوز انتشار داشت. اگر جسته گريخته مطالبي وراي اخبار رسمي در روزنامه چاپ مي‌شد، همان‌هايي است كه به عنوان نمونه از آن ياد شد.

اهميت ويژة اين نشريه از نظر تاريخ اقتصادي، ساختار ديواني و دولتي و انتصابات است كه خبر آن در هر شماره از روزنامه درج مي‌شد.

روزنامة ايران سلطاني از آغاز فعاليت خود بر خلاف روزنامه‌هاي پيشين كه به صورت چاپ سنگي به چاپ مي‌رسيدند، با حروف سربي چاپ مي‌شد و تمامي شماره‌هاي آن در هر صفحه دوستون داشت.

مأخذ:

روزنامة ايران سلطاني، به انضمام ايران. تهران: چاپ جديد، به اهتمام جمشيد كيانفر، كتابخانة ملي جمهوري اسلامي ايران، 1380.

جمشید کیانفر