مظفرالدین شاه

مظفرالدین شاه چهارمین پسر ناصرالدین‌ شاه و پنجمین پادشاه قاجار(حک1313-1324ق / ؟م). مادرش شکوه‌السلطنه دختر فتح‌الله میرزا شعاع السلطنه پسر فتحعلیشاه بود. در هفت سالگی به «صاحب اختیاری» اذربایجان فرستاده شد و عزیز‌خان سردار را به پیشکاری او مأمور ساختند. یک سال بعد در 1278ق / ؟م به منصب ولیعهدی انتخاب گردید. ناصرالدین‌ شاه کوشید بهترین افراد را برای تعلیم و تربیت وی انتخاب کند ولی مظفرالدین میرزا نسبت به کسب علوم بیتفاوت بود. 36 سال به عنوان ولیعهد در اذربایجان حکومت کرد و این مدت افراد سست عنصر و ضعیف‌النفس اطراف او را گرفتند و ایام ولیعهدی او به بیهودگی و سرگرمی های موهن سپری شد. رقیب عمده او برای سلطنت ظل‌السلطان بود که به شیوه‌های مختلف کوشید وی را از ولیعهدی خلع کند ولی نتوانست. با قتل ناصرالدین شاه توسط میرزا رضای کرمانی در ذی القعده 1313ق / ؟م در تبریز به تخت سلطنت جلوس کرد و طی حکمی امین‌السلطان را به صدارت انتخاب کرد و لقب اتابک اعظم به او داد و با خدم و حشم راهی تهران شد و بر تخت نشست. در دوران پادشاهی سفرهایی به خارج از کشور داشت که موجب مقروض شدن ایران شد. برای سفر او به اروپا، در 1318، 5/22 میلیون منات طلا (واحد پول روسیه) وام از روسیه در ازای گرو دادن گمرکات شمال به مدت 75 سال اخذ شد . نتیجه این سفر دیدار شاه از روسیه، فرانسه و عثمانی بود.

امین‌السلطان، برای سفر دوم شاه (1320ق / ؟م)، ده میلیون منات طلا در ازای این‌که نرخ گمرکات به نفع روسیه کاهش یابد از بانک استقراضی وام گرفت که نتیجه ان دیدار از ایتالیا، سوئیس، المان، اتریش، بلژیک، فرانسه و انگلیس بود. در سفر سوم (1323ق / ؟م) عین‌الدوله صدراعظم، از انگلستان وام گرفت، این در حالی بود که زمینه‌های بروز نهضت مشروطیت فراهم امده بود و زمانی که شاه در خارج بود همه جای ایران را جنبش‌های ازادی خواهی و تلاش برای تأسیس «دارالشورا» و «عدالتخانه» در بر گرفته بود که در نتیجه، فرمان مشروطیت توسط مظفرالدین شاه در 14 جمادی الثانی 1324ق (14 مرداد 1285ش) به امضاء رسید و او چندی بعد درگذشت.

منبع اصلی

دانشنامه ایران

نویسنده مقاله

اکبر فلاحی