شاپور

شاپور، نام سه تن از پادشاهان ساسانی؛ شاپور اول (حک 241-273م) دومین شاهنشاه ساسانی، فرزند اردشیر بابکان. شاپور به احترام پدر، تا پس از مرگ او تاجگذاری نکرد (242م). او پس از ارام کردن ارمنستان با بهره‌گیری از عشق اتشین دختر پادشاه حران نسبت به خود، ان‌جا را تسخیر کرد. شاپور در رویارویی اولش با روم، سوریه و انطاکیه را تصرف کرد اما در حفظ ان‌ها ناکام ماند و مجبور به عقب‌نشینی شد. در رویارویی دوم شاپور و روم، والرین [Valeryanos]امپراتور سالخورده روم به دست شاپور اسیر و به گفته منابع مسیحی به بردگی گرفته شد. سپاه شاپور در این اثناء به تاراج انطاکیه و شهرهای اسیای صغیر پرداخت اما این سپاه در راه بازگشت دستخوش حملات اُذَیْنه[Odenathuo]، پادشاه تدمر شد. پس از مرگ شاپور، فرزندش هرمزد اردشیر (هرمزد اول 273-274) به پادشاهی رسید. احداث سد شادروان بر روی رود کارون با به کارگیری مهندسان و اسیران رومی و بنای شهرهای نیشابور در خراسان، شاپور (بیشاپور) در فارس، گندی شاپور در خوزستان منسوب به اوست.

شاپور بر خلاف نیاکانش خود را پادشاه ایران و انیران نامید. در دوران این پادشاه مانی (216-274م) دعوی پیامبری کرد و ازادانه به تبلیغ پرداخته کتاب شاپورگان را به وی تقدیم کرد.

شاپور دوم ملقب به ذوالاکتاف (309-379م)، دهمین شاهنشاه ساسانی، فرزند هرمزد دوم. پس از خلع اذر نرسی از سلطنت، پیش از تولد و در دوران جنینی به پادشاهی برگزیده شد. دوران کودکی او توأم با هرج و مرج ناشی از دخالت اشراف و روحانیان در حکومت گذشت. شاپور در 16 سالگی با در دست گرفتن امور بر اوضاع کشور مسلط شد و به امور سامان بخشید. او با فرو نشاندن اعراب یاغی و کوچ دادن ان‌ها به کرمان در سواحل جنوبی خلیج فارس امنیت را برقرار ساخت.

پس از گرایش کنستانتین، امپراتور روم به ائین مسیحیت و حمایتش از مسیحیان ایران، شاپور به مسیحیان بدبین شده و به تعقیب و سخت‌گیری بر انان پرداخت. اولین رویارویی شاپور با رومیان به دلیل تهدیدات قبایل هیون در سرحدات شرقی شاهنشاهی بی‌نتیجه بود. رویارویی دوم او پس از عدم پذیرش درخواستش از سوی رومیان مبنی بر استرداد ارمنستان و سرزمین‌هایی که در دوران جدش به دست رومیان افتاده بود، اغاز شد که به دلیل کشته شدن یولیانیوس امپراتور روم در این جنگ، صلحی سنگین اما ناپایدار با تحمیل تمام ادعاهای شاپور بر رومیان قبولانده شد. پس از مرگ شاپور (379م) که اقداماتش او را در زمره دو پادشاه نخستین ساسانی قرار می‌دهد، برادرش اردشیر دوم (379-383م) بر تخت نشست. برخی صفت ذوالاکتاف این پادشاه را به معنی قد بلند و چهارشانه و برخی به معنی نادرست سوراخ کردن شانه‌های اعراب و به بند کشیدن ان‌ها گرفته‌اند. شاپور پادشاهی درشتخو و عصبی اما در عین حال رئوف و خوش قلب بود.

شاپور سوم (حک 383-388م) دوازدهمین شاهنشاه ساسانی، پسر شاپور دوم.

او پس از خلع اردشیر دوم به پادشاهی رسید. در دوران او ارمنستان به دو قسمت تقسیم شد و بخش بزرگ‌تر به ایران و بخش کوچکتر به روم واگذاشته شد. این پادشاه در اثر توطئه‌ای (فرو افتادن ستون‌های خیمه) به قتل رسید و پس از او برادرش بهرام چهارم بر تخت نشست.

منبع اصلی

دانشنامه ایران

نویسنده مقاله

مهرداد شباهنگ