جعل

جعل، به معنی افریدن و ایجاد است و در اصطلاح فلسفه، تأثیر خاص علت (= فاعل) در معلول است. بدین معنا كه هر ممكن الوجود محتاج علتی است كه نخست بدو هستی بخشد (= جعل بسیط) و سپس اثار و صفات او را پدید اورد (= جعل مركب). طرفداران اصالت وجود یعنی ملاصدرا و پیروان وی، برانند كه جعل، به وجود تعلّق می‌گیرد و طرفداران اصالت ماهیت، یعنی فیلسوفان طرفدار میرداماد، ماهیت را متعلَّق جعل می‌شمارند و سرانجام بنابر قول مشهور، مشائیان یعنی فیلسوفان طرفدار ارسطو و ابن‌سینا «اتصاف ماهیت به وجود» را مجعول حقیقی به شمار می‌اورند، یعنی به نظر طرفداران اصالت وجود، علت (= خدا) در وجود تأثیر می‌گذارد؛ به نظر طرفداران اصالت ماهیت، علت در ماهیت مؤثر است، و به نظر پیروان حكمت‌مشاء، تأثیر علت در «اتصاف ماهیت به وجود» است.

منبع اصلی

دانشنامه ایران

نویسنده مقاله

امیرحسین انواری