شیخ محمد خیابانی
خیابانی، شیخمحمد، از روحانیان و آزادی خواهان مشروطهخواه در اواخر دوره قاجار و نماینده دوره دوم مجلس شورای ملی. (1297ق ـ 1338ق / ؟ م /1299ش).
شیخ محمد خیابانی فرزند عبدالمجید در تبریز زاده شد در کودکی با پدرش به روسیه رفت و پس از بازگشت به تبریز به ادامه تحصیل پرداخت و در مقام امام جماعت مسجد کرمان تبریز در سلک روحانیت [۱]و در جرگه مخالفان محمدعلی شاه* قرار گرفت. پس از استبداد صغیر از تبریز به نمایندگی دومین دورهمجلس شورای ملی(؟ ق / ؟ م) رسید[۲]. در 1329ق/ ؟ م از جمله مخالفان اولتی ماتوم روسیه به ایران بود[۳]. وی بعدها روزنامه تجدد را که ارگان حزب دموکرات بود در تبریز منتشر کرد (1337ق/ ؟ م) [۴] و در 1338ق/1919م در سبزه میدان تهران با سخنرانی علیه حسن وثوقالدوله عاقد قرارداد 1919 با انگلیس، و در تبریز با فعالیتهای سیاسی، مخالفت خود را اعلام کرد و با احیاء تشکیلات حزب دموکرات در تلاش علیه حکومت ارتجاعی و نیمه استعماری برای آزادی ایران، آذربایجان را جمهوری آزادی ستان[۵] نامید و روزنامهای به این نام منتشر کرد، جمهوری آزادی ستان مورد توجه بلشویکهای شوروی قرار گرفت اما با مخالفت مردم مواجه شد[۶]. سرانجام نیز در برابر نیروهای دولت مرکزی قیام او شکست خورد و خود او کشته شد[۷].
نیز نگاه کنید به
نویسنده مقاله
- ↑ بامداد، مهدی. شرح حال رجال ایران. تهران: زوار، 1371، ج6، ص196؛ دایرةالمعارف فارسی، مصاحب. 1/929.
- ↑ آوری، پیتر. تاریخ معاصر ایران. ترجمه محمد رفیعی مهرآبادی، تهران: عطایی، 1373، ج1، ص440.
- ↑ میراحمدی، مریم. پژوهشی در تاریخ معاصر ایران. مشهد: آستان قدس رضوی، 1368، ص24.
- ↑ دایرةالمعارف فارسی، مصاحب. 1/929.
- ↑ کسروی، احمد. قیام شیخمحمد خیابانی. چاپ محمدعلی همایون کاتوزیان، تهران: مرکز، 1376، ص52-51.
- ↑ شمیم، علیاصغر. ایران در دوره سلطنت قاجار. تهران: مدبّر، 1374، ص601-600.
- ↑ مستوفی، عبدالله. شرح زندگانی من یا تاریخ اجتماعی و اداری دوره قاجاریه. تهران: زوار، 1360، ج3، ص131-128.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
کوروش صالحی